Komisaun D sei hala’o audiénsia públika ba proposta-lei Kódigu Propriedade Industriál

DILI, 14 juñu 2024 (TATOLI)- Komisaun D ne’ebé trata asuntu Ekonomia no Dezenvolvimentu iha Parlamentu Nasionál (PN), tau ona ajenda tempu badak sei konvida entidade relevante sira hodi hahú halo audénsia públika ba proposta-lei Kódigu Propriedade Industriál.
“Ami hanoin hela atu halo audiénsia públika tau ba ajenda, maibé iha asuntu balun ne’ebé mak presiza atu haree fila-fali, ne’e mak tékniku no legál husi Parlamentu ho Governu haree hela,’’ Prezidente Komisaun D, Ricardo Baptista, hateten ba Agência Tatoli iha resintu Parlamentu, sesta ne’e.
Nia konsidera proposta-lei ne’e importante tebes tenke iha duni lei refere, tanba ita halo ona ratifikasaun ba Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK), ne’e ita tenke iha lei ne’e atu ema ida halo nia produsaun ida karik, katak ne’e ema ida-nian, ema seluk labele halo marka hanesan.
Iha 06 maiu 2024, meza Parlamentu Nasionál (PN), liuhosi reuniaun plenária, anúnsiu no baixa proposta-lei númeru 8/VI(1a)-Kódiku Propriedade Industriál ba Komisaun D hodi bele fó apresiasaun inisiál.
Ho admisaun ne’e komisaun sei halo apresiasaun inisiál no sei konvida mós entidade relevante hodi halo audénsia públika no hato’o ninia relatóriu no paresér kontinua diskusaun iha plenária ba faze jeneralidade.
Antes ne’e iha 20 marsu 2024, Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, no Vise-Ministru Komérsiu, Augusto Júnior Trindade, aprezenta projetu proposta-lei kona-ba Kódigu Propriedade Industriál no hetan ona aprovasaun iha ámbitu reuniaun ordinária Konsellu Ministru (KM).
Vise-Ministru Asuntu Parlamentár, Aderito Hugo da Costa, hateten, maske lei númeru 14/2022 aprova ona Kódigu Direitu Autór no Direitu Konesus, maibé lejizlasaun kona-ba propriedade industriál seidauk regulamenta iha país ne’e.
“Lakuna ida-ne’e aborda hosi artigu da-1223 hosi Kódigu Sivíl, ne’ebé rekoñese nesesidade lejizlasaun espesiál kona-ba direitu propriedade industriál, ne’ebé abranje protesaun invensaun, dezeñu industriál, marka no sira seluk, inklui hala’o papél krusiál ida iha dezenvolvimentu nasionál, liuhosi insentiva inovasaun no kreatividade,” governante ne’e relata hafoin reuniaun ezekutivu, iha Palásiu Governu.
Regulasaun ba setór ida-ne’e mak fundamentál atu promove ekonomia no atinje Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável (ODS).
“Propriedade industriál la limita de’it ba indústria tradisionál, maibé mós ba indústria agrikultura, estrativa no produtu manufaturadu ka naturál sira hotu, hanesan indika ona iha Konvensaun Paris kona-ba Propriedade Industriál,” nia dehan.
Nune’e, protesaun ba direitu sira-ne’e promove ambiente emprezariál ne’ebé favoravel ba inovasaun, aleinde garante kompetitividade iha merkadu globál.
Partisipasaun Timor-Leste iha ekonomia mundiál presiza adosaun norma internasionál ba propriedade industriál, hanesan ezije ona hosi adezaun ba Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK).
“Projetu lei ida-ne’e ho objetivu atu armoniza prátika ho padraun internasionál, no fornese kódigu ida-ne’ebé modernu no efikás,” Adérito hateten.
Kódigu Propriedade Industriál iha artigu 282, ne’ebé inspira hosi direitu komparadu no kompromisu internasionál sira ne’ebé Timor-Leste asume ona, no hanoin kona-ba kestaun hotu ne’ebé relasiona ho propriedade industriál, ne’ebé fasilita kompriensaun no uza hosi ema hotu iha sira nia atividade sientífiku, kreativu no ekonómiku, presiza atu uza kódigu ne’e.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

