Família haloot ona saudozu Abilio de Jesus Pires “La Buka” iha semitériu públiku Beloi

VIQUEQUE, 27 juñu 2024 (TATOLI)- Família ho identidade munisipal sira, veteranu no instituisaun FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) halo’ot ona saudozu membru ativu F-FDTL ho diviza Primeiru Kabu Abilio de Jesus Pires “La Buka”, iha semitériu públiku Beloi, suku Caraubalu, postu Viqueque Vila, munisípiu Viqueque.
Saudozu Abilio de Jesus Pires ‘La Buka’, husik iis iha loron 22 Juñu, bainhira hetan atake moras hipertensaun iha ninia rezidénsia Bebonuk, Dili, banihira ba haris fatin atu haris maka hetan atakasaun, nune’e saudozu monu iha haris fatin, maske família evakua ba Hospitál Nasionál Guidu Valadares (HNGV), maibé lakonsege salva nia vida.
biban ne’e, Reprezenta Xefe Estadu Maiór Jenerál F-FDTL, Komandante Kapitaun Unidade Enjenaria, Paulino Coreira da Costa, sente triste tanba lakon saudozu ‘La Buka’ ne’ebé servisu kuaze tinan 15 iha instituisaun ne’e ho pontualidade no apoia komponente enjenaria hodi ajuda asistensia ba povu.
“Ha’u lori Xefe Estadu Maiór Jenerál F-FDTL hodi hato’o sentidu lutu profundu ba família saudozu Abilio nian. Iha momentu ida-ne’e instituisaun F-FDTL sente triste tanba lakon membru di’ak ida iha kompañia enjénaria. Durante ne’e saudozu dedika ninia-an tomak iha Instituisaun F-FDTL, maibé ohin ramata ona nia pregrinasaun iha mundu”, Reprezentante Xefe Estadu Maiór Jenerál F-FDTL, Komandante Kapitaun Unidade Enjenaria, Paulino Coreira da Costa, dehan ho triste iha semitériu Santa Krus, Beloi.
F-FDTL lakon ema no belun di’ak ida, nune’e sei kontinua fó atensaun ba faluk no oan-ki’ak sira.
“Depois prosesu funebre ne’e, hotu liu semana ida husu oan ki’ak no faluk sira bá ami-nia kompañia enjénaria hodi rezolve administrasaun, nune’e saudozu ninia diretu sira-ne’e sustenta ba saudozu nian oan sira”, nia sujere.
Iha fatin hanesan, Reprezentante família Luis Sarmento, afirma ema hotu halo predisaun ba moris, maibé nunka mais atu hatene bainhira mak mate. Tanba ne’e mate ita hotu la espera, família sente triste lakon ninia ema di’ak ida iha família nian leet.
“Ami mós husu agradese ba komandu F-FDTL ne’ebé durante tinan 15 sai fatin ba saudozu dedika-an ba hodi servi rai ida-ne’e. Ami hakarak rekomenda ba komandu F-FDTL tau matan mós ba saudozu nian oan sira asesu ba estudu”, nia agradese.
Alende ne’e nia dehan, saudozu mós kontribui ba prosesu luta libertasaun nasionál no rejistu ona iha tinan 2009, maibé lista edital seidauk fó sai nune’e família rekomenda ba Konsellu Kombante Libertasaun Nasionál (CCLN, sigla portugés) atu konsidera hodi bele hetan direitu hanesan veteranu sira-seluk.
Entretantu, Reprezentan Prezidente CCLN Munisípiu Viqueque, Daniel Sarmento “Fogeti”, rekoñese saudozu Abilio rejista iha tinan 2009 no komisaun halo ona verifikasuan, maibé dadús editál seidauk fó sai ba públiku husu familia sira hein prosesu editál.
“Ha’u husu ba família sira karik taka edital mak saudozu hetan pensaun, ami konsellu veteranu ninia odamatan nakloke ba saudozu nian família sira no ami prontu apoia ba saudozu nian pensaun karik nia hetan. Ha’u labele promete tanba verifikasaun ne’e sei deside husi Ministériu Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál”, nia afirma.
Biografia saúdozuAbilio de Jusus Pires “La Buka”
Saúdozu Abilio de Jesus Pires, ho naran istimadu Tinokay, kodigu Rezisténsia “La Buka” , moris iha Viqueque, iha loron 14 Abríl 1983, Saúdozu oan datoluk husi amán José Domingos Quintão no inan Felicidade Amaral Sarmento, Saudozu husi uma Kain “KABORA”. Saudozu iha maun Alin no Feton sira hamutuk na’in-8.
Saudozu forma uma-kain iha tinan 2007, hamutuk ho nia parseira Odete Juvita Guterres husi uma-kain Manu Lari, Ossú sira na’in-rua hetan ai-funan domin hamutuk na’in-4 (feto rua no mane rua).
Saúdozu hahú eskola iha tinan 1994 iha eskola primária 09 Uaimori Viqueque no termina nia estudu iha tinan 1998, iha tinan 1998 Saúdozu kontinua nia estudU iha SMPK Santa Maria Gorete-Viqueque Vila.
Maibé, iha tinan 1999, situasaun iha Timor inklui Viqueque hahú manas tanba asaun husi Prointegrasaun, hodi halo presegisaun ba joven pro-kemerdeka (GPK-FRETILIN) mak obriga Saúdozu hamutuk ho nia Primu Agosto Gonzaga husu Padre Francisco Siqueira hanesan diretór eskola iha momentu ne’ebá, hodi halo ezame espesial (kenaikan kelas) ba sira nain rua. Hafoin ezame, Saúdozu hamutuk ho joven reziténsia sira evakua ba ai-laran iha fulan Marsu tinan 1999 halo reziténsia.
Hafoin indepedénsia Saudozu kontinua nia estudu iha eskola Pre-sekudaria 01 Beloi Viqueque no termina estudu iha tinan 2001. Saúdozu Abilio de Jesus Pires kontinua nia estudu iha tinan 2002 iha eskola teknia vocacional (STM Bekora-Dili) iha área konstrusaun sivil, no termina iha tinan 2004.
Saúdozu kontinua nia estudeuiha universidade Dili iha area especialidade engenharia sivil iha tinan 2004 no la konsege konklui tanba situasaun ekonómia família.
Nune’e saúdozu partisipa rekrutamentu F-2009 konsege liu hanesan soldadu iha komponente enjénaria, Saúdozu hetan promosaun ba primeiru kabu iha tinan 2017, saúdozu hetan oportuninidade instituisaun F-FDTL hala’o estudu iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) bainhira hetan oportunidade husi instituisaun F-FDTL iha tinan 2017 no termina grau lisensiatura enjineria sivil iha tinan 2024.
Partisipasaun Saúdozu iha Rezisténsia
Iha loron 14 fevereiru 1994, Saúdozu ho nia amán José Domingos Quintão ba hasoru malu ho komandu superiór luta, ne’ebé komanda husi Tenente Jeneral Falur Rate La’ek, iha fatin Muabitisa knua kaikobi Lari liu husi kaixa Makikit, ne’ebe xefia Husi Miguel Soares (Liku) no Adelino Soares (La husik).
Haree ba membru husi kaixa Makikit nia emar barak, husi ne’e konsege estabelese tán kaixa ida ho naran via Loriku 2° ne’ebé xefia husi Mariano Soares (Hadomi Lahaluha) no Duarte Soares Fatima (Kuba) iha foron 16 fulan Fevereiru tinan 1995.
Iha foron 16 fulan Fevereiru tinan 1995 saudozu kontinua hasoru komandu Superiór da Luta ne’ebé komanda husi komandante Rai Ria, iha fatin Laik-Isi iha kn’ua Kaikobi Lari.
Saúdozu hahú invove iha organizasaun sagrada Familia iha loron 27 Setembru 1995 hamutuk ho dirijente kaixa no membru na’in 52. Iha Loron 03 Abríl 1996, saúdozu hasoru nafatin komandante Superiór Luta Ular Rihik iha rezidénsia Hadomi La Haluha iha Tahu Luar.
Iha loron 29 fulan Juñu 1999, grupu pro-otonómista ne’ebé organiza husi Makikit ho Nangala halo asaltu ba saudozu ho nia maluk joven sira iha laletek Loeme Raten knua Kaikobi Lari.
Iha foron 15 Setembru 1999, Saúdozu ho nia maluk joven hetan tán, asaltu husi grupu Nangala, hafoin fila hetan malu ho Komandante Manu Aman iha fatin Desa Antiga Uaimori. Iha loron segunda 16 Setembru-1999 Saúdozu akompaña komandante Manu-Aman ho nia ekipa envolve iha kombate ho Tentara Indonézia iha área Ossú vila no hamate militár Indonézia na’in-3 no joven rezisténsia ida mos mate iha kombate referidu.
Jornalista : Vitorino Lopes da Costa
Editór : Florencio Miranda Ximenes

