DILI, 25 jullu 2024 (TATOLI)- Nasaun Estadu-Membru ASEAN hotu hamriik iha pozisaun ne’ebé klaru hodi konkorda adezaun Timor-Leste nian ba tratadu Zona Livre husi Arma Nukleár iha Sudeste Aziátiku (SEANWFZ, sigla inglés), nune’e bele kontribui ba kombate arma nukleár iha rejiuan Ázia.
Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Bendito Freitas hateten, adezaun Timor-Leste nian ba tratadu Zona Livre husi Arma Nukleár Sudeste Aziátiku ne’e, atu kontribui ativamente ba esforsu koletiva hodi asegura rejiaun ida-ne’ebé livre husi arma nuklear no arma distribuisaun masál.
“Prinsipalmente Timor-Leste nia partisipasaun ne’e atu reforsa liután ita-nia kondisaun preparatória atu sai membru plenu ba ASEAN, tanba ida-ne’e, ohin iha primeira reuniaun kona-ba Zona livre ba armamentu nukleares ne’e, Estadus-Membrus ASEAN sira fó apoiu másimu teb-tebes. Sira repete katak, full support Timor-Leste’s application ba Zona Livre Armamentu Nuklear ba Sudeste Aziátiku,” Ministru Bendito hateten liu husi nota ne’ebé Agência TATOLI asesu husi media MNEK, ohin.
Governante ne’e dehan, Timor-Leste iha ona esperiénsia liu husi organizasaun intergovernamental g7+, ho lideransa atuál Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão nian, hodi promove pás no rekonsiliasaun ho nasaun frajil sira, no ida-ne’e ko-inside Timor-Leste nia opsaun atu apoia nafatin katak, ASEAN sai nafatin hanesan zona ne’ebé livre husi armamentu nuklear iha sudeste aziátiku.
“Ita partisipa Timor-Leste aplika hela ba full membership, ho nune’e mak partisipasaun ita-nian ohin iha abertura liu-liu ko’alia kona-ba Zona Livre ba Armas Nukelares iha Sudeste Aziátiku ida-ne’e. Ida-ne’e polítika ida-ne’ebé iha ne’e ASEAN sira debate para labele eziste, no tenki sai haree hanesan zona livre, no Timor-Leste mós aplika ba tratadu ida-ne’e atu hola parte ba organizasaun ida-ne’e,” nia katak.
Entretantu, sorumutuk kona-ba SEANWFZ ne’e mós, hodi ko’alia kona-ba implementasaun Planu Asaun hodi hametin Tratadu SEANWFZ (2023-2027) no diskute kona-ba kompromisu ASEAN nian ho Ajénsia ba Proibisaun Arma Nukleár iha Amérika Latina no Karibe (OPANAL). Adisionalmente, atualizasaun no planu sira ba futuru kona-ba protokolu ba Tratadu SEANWFZ aprezenta husi Laos PDR.
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




