OÉ-CUSSE, 29 jullu 2024 (TATOLI) – Agustinho da Costa, nu’udar portavós komunidade afetadu iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), husu Oitavu Governu, lideradu Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, atu rezolve problema rai no plantasaun ne’ebé hetan afeta iha implementasaun projetu sira iha Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM) hahú husi 2015 to’o ohin loron.
“Ami povu Atoni, husu ba IX Governu Konstitusionál atu rezolve problema ne’ebé akontese iha RAEOA, durante ne’e Mari Alkatiri nia ukun dezde 2015, ne’ebé halo povu kbi’it laek sira enfrenta no terus hela to’o ohin loron, tan ne’e ami husu atu solusiona no rezolve lalais liuhusi dalan legál tuir lei ne’ebé mak vigora iha nasaun Timor-Leste tanba lei no justisa ba ema hotu, laiha ema ida mak aas liu lei no justisa,” Agustinho da Costa, hato’o aspirasaun komunidade nian, liuhusi konferénsia imprensa iha otél Ambeno, segunda ne’e.
Notísia relevante: Abitante afetadu 76 iha Costa hato’o pontu 12 ba Governu Sentrál no Autoridade RAEOA
Reprezentante lia-na’in suku 18, autoridade lokál, reprezenta mos veteranu Oe-Cusse, hato’o pontu tolu, importante ba Governu presiza konsidera.
Pontu dahuluk, ejize direitu atu lalais rezolve rai ne’ebé Governu hadau, sobu uma no fó indemnizasaun la justu, fó materiál de’it, maundeobra fó osan uitoan de’it osan rihun rua.
Pontu daruak, karik laiha solusaun sei avansa ba dalan ilegál, hanesan Governu anteriór halo, bosok nune’e hela de’it to’o tinan 10-resin ona.
Pontu datoluk, ba rezidénsia Fulolo, uma ne’ebé mak halo ho Governu ninia osan, povu nia rai seidauk selu, ikus ukun ho podér kaer fali rai povu nian fa’an ba malu fali, katak atu sai fali ba privada, ida-ne’e laloos.
“Ida-ne’e mak ohin ami tuur hamutuk hodi deklarasaun efeitu, katak ami husu ba maun boot Kay Rala Xanana Gusmão, nu’udar Primeiru Ministru RDTL, tenke tau lalais atensaun mai ami povu kbi’it laek sira-ne’e, atu rezolve lalais problema ne’e, ukun atu halo povu moris di’ak, la’ós atu povu sofre,” porta-vós ne’e husu.
“Ami husi suku 18, husi jestór sub-rejiaun haat, xefe suku, lia-na’in no veteranu sira, fó apoia totálmente Prezidente Autoridade RAEOA, Rogério Tiago Lobato, to’o nia mandatu tinan lima remata. La’ós foin mai tuur de’it loron rua, ita selok no kedok malu, duni ema hanesan folin laiha, ukun to’o mandatu ne’e hotu bele fila,” nia promete.
Nia relembra, iha tinan hirak kotuk, Governu selu ona balun ho folin kada metru-kuadradu $3, maibé nia konsidera triste tanba tinan 10 ona selu de’it suku rua, suku seluk seidauk halo kompensasaun to’o agora.
“Agora daudaun, ami rona tán, atu selu ho $5, ne’ebé ami husu sei bele selu ona ba, tanba hein ho terus tinan barak ona,” nia husu.
Biban hanesan, Jestór sub-rejiaun Nítibe, Agustinho Afulit, hateten, nu’udar autoridade lokál iha nível baze, espera Governu bele tau matan ba komunidade sira-nia direitu.
“Nu’udar autoridade iha nivél baze, ami apoia atu buka lialoos, ami nu’udar liman ain husi Estadu, apoia atu ema hotu bele hetan nia direitu hanesan mós ho ema seluk, tan ne’e ami orgullu, nune’e labele halo terus ita-nia povu, tanba Estadu mak iha povu, tan ne’e ami apoia totálmente katak, tenke kria kondisaun, la’ós atu hatuun Governu, maibé oinsá koopera malu atu hadi’a rai ne’e no povu ba futuru.”
Notísia relevante:Autoridade RAEOA sei rekolla dadus afetadu ZEESM atu halo kompensasaun
Antes ne’e Autoridade RAEOA liuhusi Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Terra Propriedade, Marcelino Marques Coro, fó sai ekipa tékniku rekolla ona abitante afetadu 372 mak sei simu indemnizasaun kada metru kuadradu $5, bazea deliberasaun vale ba sira-ne’ebé seidauk simu kompensasaun.
Tuir nia, rai sira-ne’ebé atu selu suku rua ba abitante 372, komposta husi suku Cunha 111 no suku Costa 261, ba suku Nípani ho Lalisuk selu ona husi autoridade anteriór.
“Lei ne’e aplika ba oin la’ós ba kotuk, ba sira-ne’ebé seidauk selu, sira bele hetan direitu ne’e, maibé kuandu simu ona entaun labele simu tán,” nia apela.
Notísia relevante:Autoridade RAEOA indemniza rai afetadu ba projetu ho kada metru² $5
Iha marsu 2023, Antigu Autoridade RAEOA, Arsénio Paixão Bano aprova deliberasaun ida ho númeru 2/2023, loron 24, fulan fevereiru ho valór másima kada metru-kuadradu selu ho $3.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins




