DILI, 15 Agostu 2024 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, lansa, ohin, distribuisaun ekipamentu agrikultura modernu hamutuk unidade 164 ne’ebé oferese husi Banku Mundiál no tratór 25 ne’ebé Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta sosa hodi apoia ba grupu agrikultór sira iha munisípiu atu hasa’e produsaun agríkola.
Iha lansamentu ba ekipamentu agríkola ne’e sei fahe uluk ba to’os-na’in sira iha Covalima, Bobonaro no Ainaro. Enkuantu ba munisípiu Ermera, Liquiçá, Lautém no Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno sei distribui iha faze tuirmai.

“Hakarak hasa’e produsaun iha rai-laran ne’e maka imi halo esforsu hodi sosa mákina sira ne’e, inklui hetan apoiu mós husi parseiru sira. Tanba ne’e mak ohin ita halo lansamentu ba ekipamentu sira ne’e hodi bele fahe ba ita-nia grupu agrikultór sira ne’ebé halo natar iha munisípiu”, Xanana Gusamão hateten iha ámbitu lansamentu ba ekipamentu agrikultura ne’ebé hala’o iha Comoro, ohin.
Xefe Governu salienta katak bainhira ekipamentu sira ne’e distribui ona ba munisípiu no espera katak iha tinan oin produsaun hare sei aumenta, nune’e bele redús ona produtu importadu.
Xefe Ezekutivu husu mós ba agrikultór sira atu serbisu maka’as hodi halo natar, tanba mákina sira ne’ebé oferese ne’e mesak modernu no sei fasilita di’ak liu serbisu agrikultór sira-nia atu hasa’e produsaun iha tinan lima nia laran.
Iha fatin hanesan, Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz, hateten ekipamentu agríkola ne’e kompostu husi tratór boot, hands tractor, mákina kuda no ko’a hare.

Governante ne’e esplika katak iha ekipamentu balun sosa ho orsamentu Estadu nian mak hanesan tratór médiu unidade 25 ho osan rihun $850 no mákina unidade 164 ne’e fornese husi Banku Mundiál ne’ebé sosa ho verba $667.640, liuhusi programa Sustainable Agriculture Productivity Improvement Project (SAPIP).
Rekorde katak, iha 16 Novembru 2016, Governu Timor-Leste, liuhusi Ministériu Agrikultura no Peska selebra akordu ida ho Banku Mundiál husi Nasaun Unida kona-ba implementasaun projetu SAPIP. Projetu ne’e Ministériu Agrikultura no Peska ho Banku Mundiál hahú halo lansamentu iha 29 Setembru 2017, ho alvu ba munisípiu neen no Oé-Cusse atu hasa’e produsaun rai-laran. Haree ba progresu husi programa ne’e mak iha 2024 Banku Mundiál kontinua apoia ekipamentu agrikultura nian ba ministériu.
Ekipamentu sira ne’ebé Banku Mundiál oferese ne’e mak hanesan hands tractor hamutuk 38, mákina kuda hare 103 no mákina ko’a hare 23.
Ministru Agrikultura realsa katak ho ekipamentu ne’ebé Banku Mundiál apoia ona ba MAPPF ne’e bele tulun agrikultór sira hodi redús oras serbisu no redús mós númeru ema atu serbisu iha natar.

“Ita mós buka atu introdús mákina modernu sira ne’e ba ita-nia agrikultór sira hodi aumenta produsaun iha rai-laran ba tinan oin, nune’e bele atinje meta ne’ebé Governu iha molok mandatu remata iha 2028”, katak.
Ba distribuisaun mákina sira ne’e, parte ministériu halo ona koordenasaun ho Prezidente Autoridade Munisipál sira atu kontrola ekipamentu sira ne’ebé grupu agrikultór sira sei hetan, nune’e bele utiliza ho di’ak.
Grupu agrikultór Bui-tiris, husi aldeia Boltama, suku Kasa, postu administrativu Ainaro Vila, ne’ebé tama iha lista atu simu mákina modernu husi MAPPF ne’e kontente, tanba sei utiliza hodi hala’o serbisu iha natar hodi hasa’e produsaun iha rai-laran.
Xefe grupu Bui-tiris, Alfredo Pereira, dehan iha suku Kasa, eziste grupu hamutuk 11 mak hala’o serbisu iha área agrikultura, tanba ne’e bainhira rona katak nia grupu tama mós iha lista atu hetan apoiu ekipamentu ne’e sira satisfeitu.
“Hanesan ema agrikultór ida, ita orgullu tanba ita-nia grupu hetan mós atensaun husi ministériu hodi simu ekipamentu modernu sira hanesan ne’e atu utiliza hodi hasa’e produsaun hare”, Alfredo Pereira realsa.
Tuir informasaun, ekipamentu ne’ebé ministériu sei disponibiliza ba grupu agrikultór 11 iha suku Kasa ne’e mak mákina kuda hare 11, ko’a hare sia no hand tractor hitu.
Xefe grupu Bui-tiris haktuir katak iha grupu nia laran iha ema na’in-20 ne’ebé konsege utiliza ona rai potensiál hamutuk ektare 25 hodi kuda hare. Husi rezultadu ne’ebé sira kuda ne’e kada tinan sempre prodús hare kulit tonelada tolu.
Grupu ne’e forma iha 2008 no hetan apoiu tratór médiu ida husi Ministériu Agrikultura hodi fila-rai. Mákina ne’e nia kondisaun sei di’ak hela tanba iha grupu laran halo manutensaun rotina atu labele falla.
Nia husu ba Ministériu Agrikultura atu kria mós programa formasaun ruma hodi hasa’e koñesimentu, liuliu oinsá halo operasaun ba mákina sira.
Notísia relevante: Banku Mundiál entrega ekipamentu agríkola unidade 164 ba MAPPF
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora




