DILI, 21 agostu 2024 (TATOLI)—Deputadu membru Komisaun A trata asuntu Justisa no Konstituisionál iha Parlamentu Nasionál (PN), Joaquim dos Santos “Boraluli’’, husu Governu atu prioriza estabelese tan tribunál primeira instánsia iha munisípiu sira-ne’ebé seidauk iha tribunal, hodi lori justisa hakbesik ba povu.
“Ne’e iha lei Organizasaun Judisiáriu iha tiha ona, atu bele lori justisa hakbesik ba povu,” nia hateten ba jornalista sira iha resintu Parlamentu Nasionál, kuarta ne’e.
Ba baudaun ne’e, nia dehan, estabelese ona tribunál primeiru instánsia iha Dili, Baucau, Covalima, Óe-Cusse, nune’e iha nesesidade estabelese tan ba iha munisípiu seluk hodi lori justisa besik ba povu hodi asesu.
Ho aumenta tribunál primeira instánsia ne’e lori justisa besik ba povu no redús kazu pendente sira hodi aselera prosesu sira di’ak liután, nune’e Governu liuhusi entidade tutela iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) kada tinan presiza prioriza aloka orsamentu hodi estabelese.
Iha parte seluk, Deputadu husi bankada opozisaun FRETILIN ne’e kestiona implementasaun lei Organizasaun Judisiáriu ne’ebé tama vigór tinan rua resin ona hanesan iha artigu ida iha tranzitóriu husi lei ne’e kona-ba atu harii komisaun preparasaun instalasaun ba tribunál sira hodi rekruta juís sira maibé agora paralizadu.
“Maibé komisaun ne’e agora paralizadu no komisaun ne’e designasaun membru ida mai husi Prezidénsia Repúblika, Parlamentu Nasionál atu kria buat ne’e. Maibé, Parlamentu foin daudaun hasai tiha membru designasaun ne’ebé antes ne’e iha husi komisaun no to’o agora seidauk iha substituisaun,” nia dehan.
Komisaun ne’e nia serbisu atu prepara kondisaun administrativu, tékniku no infraestrutura atu hetan prosesu ba rekruta juís sira atu serbisu iha tribunál sira, hanoin ida-ne’e lei mak haruka.
Antes ne’e, Koordenadora Grupu Traballu Reforma Justisa, Lucia Lobato, hateten iha rekomendasaun no roteiru ne’ebé grupu hato’o sei guia Governu atu implementa loloos reforma justisa, nune’e iha aspeitu importante infraestutura presiza tau atensaun no Governu iha ona planu atu estabelese tan tribunál primeira instánsia iha munisípiu tolu hanesan, Bobonaro, Viqueque no Ermera.
Nia dehan, progresu serbisu grupu nian mak hanesan faze serbisu dahuluk ramata ho finalizasaun rekomendasaun ho roteiru ida-ne’ebé mak guia Governu atu implementa loloos reforma justisa, ne’ebé iha dokumentu rua importante, ida rekomendasaun balun no ida fali hanesan planu asaun anuál ne’ebé mak Governu prepara atu Governu rasik tenke implementa buat lubun ida-ne’ebé mak hakerek ona iha roteiru ne’e rasik, ne’e mak prosesu ida hala’o daudaun.
“Aspeitu importante ida seluk mak infraestrutura. Ita hatene katak, Governu iha planu atu loke tan tribunál iha munisípiu tolu, tanba ita iha tribunál primeira instánsia haat ne’e ida iha Dili no tolu fora husi Dili. Maibé, tolu ne’e mós dook husi ita-nia populasaun sira, dalaruma ita-nia povu husi fatin ida atu ba to’o tribunál ida dook tebes no to’o ba dalaruma julgamentu adia no dalaruma hodi sasin susar. Entaun, tuir planu Governu nian iha planu aponta mós iha roteiru ne’e katak molok mandatu Governu nian ramata tribunál tolu ne’e tenke hamriik tan, ida iha Maliana, Viqueque no Ermera,” nia hateten.
Atu loké tan tribunál sira-ne’e, nia dehan, Governu tenke prepara fatin atu serbisu no ema-ne’ebé daudaun rekruta ona profisonál iha área ida-ne’e.
Nia hateten, ne’e prosesu ida no Governu labele halo buat hotu-hotu iha tinan haat nia laran de’it, nune’e sei lori tempu uitoan maibé hanoin Governu se serbisu ho seriedade no Parlamentu Nasionál bele aprova lei sira tuir tempu ne’ebé eskipa sei diskute hanoin molok Governu nia mandatu ramata ne’e sei establese tribunál tolu ne’e.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes
