MS-OMS lansa Sentru Nasionál Gripe

DILI, 22 agostu 2024 (TATOLI) – Ministériu Saúde liu husi Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste (INSP-TL) hamutuk ho Organizasaun Mundiál Saúde prosede lansamentu ba Sentru Nasionál Gripe no entrega livru médiku sira hodi haforsa biblioteka INSP-TL.
“Ohin ita halo lansamentu sentru nasionál gripe nian no entrega livru médiku sira hodi haforsa biblioteka INSP-TL no mós inagurasaun ba sentru simulasaun abilidade estadu arte nian iha INSP-TL no serimónia inagurasaun ba sentru formasaun epidemiolojia iha kampu”, Ministra Saúde Elia dos Reis Amaral dehan iha INSPTL Kampu Baru, ohin.
Nia esplika, fasilidade modernu ida-ne’e sei sai hanesan sentru ida atu haburas jerasaun tuirmai hosi profisionál kuidadu saúde nian, hodi ekipa sira ho koñesimentu no abilidade sira ne’ebé presiza atu rezolve ita-nia dezafiu kuidadu saúde nian ne’ebé evolui.
“Ho apoiu jenerozu husi KOICA no OMS, ita la’ós de’it harii infraestrutura maibé mós haburas dezenvolvimentu kapitál umanu. Entaun inisiativa ida-ne’e destaka ami-nia esforsu koletivu sira atu hadi’a rezultadu sira kuidadu saúde nian no hametin sistema saúde sira, hodi garante asesu ba kualidade mak ba sidadaun hotu, rejiaun no komunidade globál sira. Ho nune’e ami kompromete atu aproveita instalasaun modernu ida-ne’e hodi hametin prestasaun kuidadu saúde nian, hasa’e edukasaun médiku, ne’ebé ikusmai hadi’a saúde no moris-di’ak ba ami-nia ema sira”, nia dehan.
Iha fatin hanesan, Prezidente Intituto Nasionál Saúde Públika Timor-Leste (INSP-TL) Merita Monteiro, hateten lansamentu ofisiál ba Sentru Nasionál Gripe, ohin, laboratóriu abilidade nian, no serimónia inagurasaun ida hodi marka inisiasaun ba Programa Formasaun Epidemiolojia iha Kampu (FETP).
“Ha’u sei hahú hodi lori ita hotu fila fali ba haree ba saúde hosi perspetiva globál ka moras sira ne’ebé atravesa fronteira sira ne’ebé presiza resposta globál ka transnasionál sira tanba laiha nasaun ida mak bele jere mesak pandemia ka krize moras infesioza nian, tanba moras sira-ne’e hada’et. Iha prátika ami tuir regulamentu saúde internasionál, ne’ebé nasaun sira asina iha sekuénsia SARS nian iha 2005 hanesan protokolu prátika di’ak liu permite nasaun sira atu kolabora iha interese atu hapara propagasaun moras sira no minimiza interupsaun ba komérsiu entre nasaun sira”, nia haktuir.
Nia informa, instituisaun saúde públika iha obrigasaun atu harii kapasidade ba sistema vijilánsia, mekanizmu ba relatóriu moras no fahe informasaun klínika kona-ba patojenu emerjente sira, responsabilidade atu fó konsellu ba Ministériu Saúde kona-ba sasukat saúde públika ne’ebé apropriadu bazeia ba orientasaun husi OMS.
“Durante resposta ba pandemia Covid-19, ita haree ona lakuna sira iha implementasaun mekanizmu sira-ne’e, inklui lakuna sira iha rekursu umanu sira. Maibé, ohin, ita halibur hamutuk hodi asiste ita-nia kolaborasaun hamutuk ne’ebé rezulta ona iha atinjimentu marku xave sira iha hametin sistema saúde ida ne’ebé rejiliente. Ami-nia laboratóriu saúde nian agora dezignadu hanesan Sentru Nasionál Gripe nian. Ida-ne’e signifika katak ita iha sistema ida ne’ebé estabelese ona ba vijilánsia ba virus gripe nian iha nasaun, inklui análize preliminár ba dadus”, nia subliña.
Diretora Rejionál Organizasaun Mundial Saúde Sudeste Aziátiku, Saima Wased, dehan OMS kompromete ona atu bele lori rejiaun ida-ne’e ba kondisaun ida ne’ebé saudável liután, rejiaun ida ne’ebé ekitavel no sustentável liután.
“Programa treinamentu ba Field Epidemiology marka kapítulu foun ida ba jornada saúde públika iha Timor-Leste no nu’udar investimentu importante ida ba nasaun ne’e nia futuru. Pandemia Covid-19 hatodan no fó importánsia ba papel ba epidemiolojista bein-treinadu sira iha vijilánsia no responde ba moras sira”, Saima Wased hateten.
Nia esplika, Sentru Treinamentu no Rekursu foun iha Timor-Leste ne’e sei sai hanesan fundasaun ida ba epidemiolojista sira ne’ebé mak sei lidera investigasaun sira, halibur evidénsia, informa polítika saúde públika, no proteje populasaun sira-nia saúde. Institusionaliza Programa Treinamentu Field Epidemiology iha kada membru Estadu sai hanesan ona xave importante ida ba iha OMS Rejiaun Sudeste Aziátiku.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva

