Iha 30 agostu 1999 “Milísia-sira ameasa ami, maibé ami lata’uk ba vota nafatin”
BOBONARO, 30 agostu 2024 (TATOLI)- Sasin moris sira-ne’ebé iha loron 30 tinan 1999 haktuir hikas ambiente polítika iha tinan 25 liubá, katak maske ho situasaun nakonu ho presaun hosi militár ilegál Indonézia maibé ho vontade ezerse votu ba vitória Repúblika Demokrátiku Timor Leste (RDTL).
Sasin moris Konsulta Populár hosi Munisípiu Bonaro, Moisés Sang Leite, haktuir hikas istória moruk ne’e relasiona ho komemorasaun loron istóriku konsulta populár ba da-25.
Nia lembra, iha momentu ne’ebá sira hotu mai ho pronsípiu ka hanoin ida de’it katak mate ka moris ukun rasik-an, maski hetan presaun maka’as husi militár Indonézia no milísia sira.
Moisés rekorda, iha tinan 25 liubá dadeersan de’it povu hotu-hotu ho aten-brani hamriik iha fileira sentru votasaun fó sira-nia votu ho pregu tanba UNAMET fó dalan ba timoran atu hili nia destinu rasik.
Notísia relevante: Ministru Justisa konsidera eroína Maria Tapó nia luta indispensavel
“Iha tinan 1999 ami mai halo votasaun, dadeersan hanesan ne’e ami mai vota, mas ho ta’uk, tanba tentara Indonezía, milísia sira ancam maka’as, ne’e mos ami la ta’uk, ami vota nafatin, ami hotu hanoin ida de’it mate ka moris ukun rasik-aan,” nia ko’alia iha kampu futeból postu Bobonaro, sesta ne’e.
Nia sente kontente bele partisipa iha komemerasaun ne’e, tanba 30 agostu mak loron ne’ebé determina destinu rai ida-ne’e hamriik hanesan nasaun soberanu no independente.
“Iha momentu ne’ebá iha autonomia ho CNRT, ne’ebé povu hotu-hotu hili CNRT, autonomia ne’e ema hotu-hotu la fihir, tanba autonomia hamutuk ho Indonezia, entaun ami vota CNRT hakarak haketak-malu ho Indonezía tinan ba tinan, ohin ita hetan liberdade no hetan naroman,” nia haktuir.
Lia-na’in suku Malilait ne’e observa, hafoin Timor-Leste ukun rasin-an tinan 25 ona, haree katak dezenvolvimentu iha setór balu la’o no setór balu seidauk la’o ho di’ak.
“Ita ukun-an tenke halo buat ne’ebé labele ansi, neneik-neneik sei bele sai diak, bee-moos ho eletrisidade sira bele hetan ona no povu vulnerável sira mós hetan ona sira-nia direitu, buat-ne’ebé seidauk halo maka estrada liga husi suku ba postu no postu ba munisípiu,” nia katak.
Juliana do Carmo, husi aldeia Laktíl, suku Bobonaro villa, nu’udar mós sasin haktuir momentu ne’ebá hanesan momentu ne’ebé difisíl tebes vota iha militár Indonézia no milísia nia leet.
“Ami vota iha Bairru-Pité, momentu ne’e ko’alia mak ladi’ak, sira hamriik sei kilat ba ami, mas pasiénsia, laiha buat ida tanba hakarak ukun-an, vota hotu ami sai ema sunu uma, Eurico Guetrres ne’e ganas la halimar, ami sai ho labarik tanis ba iha ami-nia fatin, komesa ami haloot tiha sasán tanggal 04 ami sai ba,” nia haktuir.
Testemuña António Godinho, konta hafoin Prezidente Indonezía BJ Habibi deklara fó opsaun rua ba Timoroan halo konsulta popular iha tempu ne’e povu hotu-hotu ho espíritu aten brani partisipa iha votasaun maske iha hela situasaun perigu nia-laran.
“Iha tempu ne’ebá militár barak, milisía mos forma tiha ona, jadi ba ne’e ho barani de’it ona katak ha’u hakarak ukun-an, maske ho situasaun ladi’akk, mas ami tenke obriga komunidade iha aldeia no baze sira, partisipa iha vota.”
Nia katak, iha tempu ne’ebá nia deside sai husi Bobonaro ba ezerse direitu votu iha sentru votasaun eskola 30 agostu Komoro Dili, tanba ta’uk hafoin trata malu ho milísia sira ne’ebé fahe bandeira Merah Putih.
“Ha’u tempu ne’ebá poling staff, momentu ne’ebá ha’u la simu osan tán, lokraik atu ba simu osan ha’u-nia maluk ida ema tá iha bundaran nia, mas ida ne’e la buat ida naran katak ita ukun rasik-an.”
Tuir nia, Timor-leste liberta ona pátria, maibé seidauk liberta povu seidauk tanba povu iha baze sei halerik ba infraestutura bázika.
“Ami povu iha baze ne’e kontente, maibé triste tanba dezenvolvimentu seidauk to’o baze,bne’ebé ami rekomenda ba nai ulun sira labele lalika preukupa liu ba rai-li’ur, tanba iha baze ne’e povu nia preukupasaun barak la halimar, hanesan saude, estrada, ha’u fó ezemplu ami-nia estrada liga husi postu ba Maliana ne’e deit agora nia kondisaun aat loos to’o agora seidauk hadiak,” nia konklui.
Jornalista: Sérgio da Cruz
Editór: Evaristo Soares Martins
