DILI, 05 setembru 2024 (TATOLI) –Fundu Nasaun Unida ba Labarik, (UNICEF), ho apoiu husi Governu Japaun, ofisialmente entrega bloku sintina ualu ne’ebé foin konstrui no bloku sintina neen ne’ebé hadi’a ona iha eskola ualu iha munisípiu Lautem no Manufahi.
Bloku Sintina sira sei fornese ba estudante 1,338 no profesór 46 husi eskola alvu sira ho asesu ne’ebé di’ak liu ba servisu bee no saneamentu báziku, no iha nia fatin, ajuda hasa’e sira nia esperiénsia aprendizajen jerál iha Munisípiu rua ne’e.
“Ambiente ida ne’ebé moos no seguru importante atu motiva aprendizajen no atu permite labarik sira atu partisipa ho livre iha atividade sira ne’ebé sei ajuda sira nia dezenvolvimentu fíziku no kognitivu. Tanba ne’e ami simu ho laran-haksolok kolaborasaun boot ida-ne’e entre UNICEF, Governu Japaun no Ministériu, atu asegura katak fó prioridade ba fornese fasilidade sintina nian, ne’ebé sei kontribui ba fornesimentu aprendizajen ho kualidade ba labarik ida-idak,” Odilia Ung Martin, Diretora Jerál Planeamentu, Inkluzaun Polítika no Teknolojia, Ministériu Edukasaun hateten liuhosi nota ne’ebé Agência TATOLI asesu, ohin.
Asesu ba bee-hemu ne’ebé seguru no fasilidade saneamentu ne’ebé adekuadu importante tebes ba manutensaun ambiente aprendizajen ne’ebé saudavel no suportivu no ajuda iha prevensaun malnutrisaun entre labarik no adolexente sira.
Maibé, Relatóriu EMIS 2021 nian destaka katak liu pursentu 66 hosi eskola sira laiha sintina, ne’ebé tau sira iha risku boot liu atu hetan moras sira ne’ebé mai hosi bee.
Entre eskola sira ne’ebé iha sintina, barak maka relata katak asesu limitadu ba bee halo susar atu mantein moos, enkuantu sintina uitoan de’it maka fornese asesu ba estudante sira ho defisiénsia.
Aleinde ne’e, sintina balun la iha partisaun, no nune’e la fó privasidade, liuliu ba labarik-feto sira atu jere sira-nia menstruasaun ho seguru.
Liuhusi apoiu atuál ne’e hosi Governu Japaun, UNICEF harii filafali no reabilita sintina inkluzivu sira ho fasilidade fase-liman iha eskola sira ne’ebé sai alvu. Aleinde ne’e, konsellu estudante sira no klibur labarik-feto sira nian estabelese ona iha eskola neen hodi apoia promosaun saúde ne’ebé la’o hela kona-ba utilizasaun loloos ba instalasaun sintina nian.
Liuhusi projetu, labarik-feto na’in 118 iha eskola ualu hetan apoiu ho pensu menstrusaun sanitária ne’ebé bele uza filafali hodi ajuda sira jere sira nia menstruasaun ho maneira seguru no dignu no atividade sensibilizasaun no promosaun saúde ne’ebé maka’as hala’o iha eskola alvu sira.
“Japaun kontinua fó apoiu ba Timor-Leste iha área edukasaun, nutrisaun, no ijiene. Ohin ita la’ós inagura de’it instalasaun sintina sira-ne’e, maibé mós entrega ai-moruk ásidu fóliku ferru nian ba labarik-feto foin-sa’e sira, husi munisípiu haat no Oecusse (RAEOA). Povu Japaun fo sintina sira ne’e ba eskola EBF Vairoque no ba estudante sira iha eskola ne’e. Ha’u hein katak labarik sira ne’e bele kontinua asesu ba ambiente ne’ebé seguru, ijiene iha sira nia eskola,” Embaxadór Japaun Tetsuya Kimura, hateten.
Atu komplementa reabilitasaun ba sintina sira iha eskola alvu sira, estudante no profesór sira hetan ona sensibilizasaun kona-ba prátika báziku sira saneamentu no ijiene nian, ne’ebé sei ajuda atu mantein padraun di’ak sira ba limpeza sintina sira nian.
Labarik-feto sira husi eskola sira mós hetan benefísiu husi informasaun jestaun ijiene menstruasaun nian no sira mós hetan ona treinamentu kona-ba uza pensu menstrusaun sira ne’ebé bele uza filafali.
“Asesu ba saneamentu ne’ebé seguru no moos nu’udar direitu umanu báziku, no komponente xave atu alkansa rezultadu aprendizajen ne’ebé di’ak husi labarik sira. UNICEF agradese ba Governu Japaun ba investimentu importante ida-ne’e, ne’ebé sei ajuda atu proteje saúde no dignidade estudante no profesór sira-nian no prevene moras sira ne’ebé relasiona ho BESI (sigla Tetun), no iha nia fatin hamenus malnutrisaun, ne’ebé interfere ho dezenvolvimentu loloos labarik sira-nian,” Embaxadór ne’e dehan.
Apoiu ne’e husi Governu Japaun, halo parte iha pakote intervensaun ne’ebé luan liu ho objetivu atu rezolve subnutrisaun inan, labarik no adolexente iha Timor-Leste.
Intervensaun sira seluk iha subsídiu ida-ne’e nia okos inklui distribuisaun tablet Ásidu Fóliku Ferru nian ba labarik-feto adolexente sira iha munisípiu Covalima, Lautem, Liquica, Manufahi no RAEOA.
TATOLI




