DILI, 08 outubru 2024 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN), segunda (07 outubru 2024) horisehik, liuhusi reuniaun plenária aprova proposta-lei númeru 11/VI(1a)-Autorizasaun lejislativa iha materia fisasaun limite idade ba relasaun serbisu Funsionáriu Públiku (FP) no ajente administrativu iha finál globál ho votu afavór 37, kontra 0 no abstensaun tolu (3).
Notísia Relevante: Komisaun A aprova paréser proposta-lei reforma obrigatóriu ba funsionáriu públiku
Tuir proposta husi proponente katak, akolla ideia konsensuál idade mínima ba efeitu trata iha prezente lei ho idade reforma obrigatóriu 65, fundamenta husi Komisaun Funsaun Públika (KFP) no defende husi Governu iha audiénsia públika iha Parlamentu Nasionál, entendimentu limite ne’e bele komtempladu iha lei ne’e autorizasaun hanesan limite mínimu.
“Hodi nune’e autorizasaun ne’e pasa,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, hateten iha sala plenária.
Antes tama ba finál globál, Deputadu sira halo uluk diskusaun no aprovasaun proposta-lei ne’e iha faze jeneralidade ramata hodi kontinua kedas ba faze espesialidade.
Tuir esposizaun motivu husi testu orijinál proposta-lei ne’e katak, iha atuál lejislasaun la eziste limite legál ba funsionáriu públiku no ajente administrativu so bele solisita nia pensaun bainhira idade atinje mínima legalmente fiksa no kompleta tempu mínimu serbisu.
Nune’e, independentemente idade traballadór sira, Estadu kontinua ezerse ninia funsaun durante tempu hotu, fiksa, eskluzivamente, iha ninia disponibilidade, desizaun hakotu relasaun serbisu iha administrasaun públika.
Renovasaun kuadru iha administrasaun públika nu’udar medida importante hodi asegura mellora serbisu presta ba populasaun. Ho efeitu ne’e, nesesáriu estabelese mekanizmu ne’ebé permite rejuvenesimentu ba profisionál administrasaun públika nasionál posibilita lori funsionamentu funsionalizmu públiku foun no kompeténsia atuál liután.
Proposta-lei ne’e nia objetu konsedida ba Governu autorizasaun hodi lejisla kona-ba kauza hakotu ou hapara relasaun serbisu iha administrasaun públika prevista iha artigu 116 iha lei númeru 8/2004, 16 Juñu, ne’ebé aprova Estatutu Funsaun Públika, altera husi lei númeru 5/2009, 15 jullu.
Sentidu husi proposta-lei ne’e ho prezente lei autoriza Governu fiksa idade nu’udar kauza hapara ka hakotu relasaun serbisu iha administrasaun públika.
Ba proposta-lei ne’e iha artigu 3 (Extensaun), intervensaun lejislativa autoriza regula iha aspeitu tuir mai; alterasaun kauza sesasaun ba relasaun serbisu iha administrasaun públika prevista iha artigu 116 iha lei númeru 8/2004, 16 juñu, ne’ebé aprova Estatutu Funsaun Públika altera husi lei númeru 5/2009, 15 jullu, adita limite idade hanesan kauza sesasaun relasaun serbisu.
Fisasaun limite idade aplikável ba funsionáriu públiku no ajente administrativu abranje husi lei númeru 8/2004, 16 juñu.
Aditamentu lei númeru 8/2004, 16 juñu, norma ho objetivu konkretizasaun nesesáriu hodi fiksa limite idade hanesan kauza sesasaun relasaun serbisu iha administrasaun públika.
Iha proposta-lei ne’e ninia durasaun ba autorizasaun lejislativa konsedida husi prezente lei iha durasaun loron 180, konta husi loron tama vigór.
Idade reforma obrigatóriu 65
Iha diskusaun espesialidade Deputadu CNRT Patrocínio dos Reis Fernandes ho Duarte Nunes, sai proponente aprezenta proposta relasiona iha artigu 3 husi proposta-lei ne’e.
Segundu Sekretária Meza PN, Maria Teresa Gusmão, ne’ebé lee sai proposta husi proponente sira katak akolla ideia konsensuál idade mínima ba efeitu trata iha prezente lei no idade reforma obrigatóriu 65, fundamenta husi Komisaun Funsaun Públika (KFP) no defende husi Governu iha audiénsia públika iha Parlamentu Nasionál, entendimentu limite ne’e bele komtempladu iha lei ne’e autorizasaun hanesan limite mínimu.
Deputadu Patrocínio dos Reis Fernandes, fundamenta ida-ne’e mak parte proponente nia proposta hato’o tuir autorizasaun to’o ona idade 65 obrigatóriamente Estadu tenke fó reforma.
Vise Ministru asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, hateten Governu mai ho konsiderasaun ida mai atu hetan autorizasaun no rona pozisaun PN ninian, tan ne’e senáriu saida mak Governu aprezenta atu mai loké diskusaun.
“Se ita ko’alia kona-ba idade reforma obrigatóriu 65, ita iha faze ida seluk ba faze preparativu ba reforma. Iha prosesu sira-ne’,e nia ba iha tinan 60 nia komesa ona, inklui karik iha promosaun antiguidade, antes nia tama ba reforma ne’e mak ami aprezenta. Hanoin, opiniaun ne’ebé transforma ba proposta iha espesialidade ami konsidera no laiha objesaun,” nia hateten.
Prezidente KFP, Agostinho Letêncio de Deus, responde proposta ne’e liga mós ho estatutu funsaun públika ne’ebé mak ko’alia iha artigu 116 ba reforma bazea ba proposta, tan ne’e ita haree fila-fali artigu ne’e katak, reforma la’ós bazea ba ona proposita individuál maibé iha definisaun klara kona-ba limite idade.
“Ohin, loron iha funsionáriu públiku balun até idade 70 no 80, maibé lakohi husu reforma. Tan ne’e, iha estatutu funsaun públiku ko’alia kona-ba reforma bazeia ba ida-idak nia proposta. Entaun, hanoin proposta ne’ebé hato’o mai ami simu, entre idade 60 no 65. Ami tetu katak, karik idade 60 nia tama ona ba prosesu preparasaun ou iha ne’e ita bele dehan nia bele husu reforma se nia hakarak. Maibé, ba idade 65, nia tenke reforma obrigatóriu,” nia hateten.
Nune’e, proposta-lei númeru 11/VI(1a)-Autorizasaun lejislativa iha materia fisasaun limite idade ba relasaun serbisu Funsionáriu Públiku (FP) no ajente administrativu ne’e avansa ba votasaun iha plenária no pasa.
Entertantu, ho aprovasaun finál globál ne’e komisaun A trata asuntu Justisa no Konstituisionál sei halo redasaun finál ba proposta-lei ba autorizasaun lejislativa ne’e hafoin Prezidente Parlamentu Nasionál sei envia ba Prezidente Repúblika (PR) mak iha kompeténsia atu promulga.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes




