AINARO, 16 outubru 2024 (TATOLI)–Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, akompaña husi Vise Primeiru-Ministru, Mariano Assanami Sabino, membru Governu balun, inklui entidade relevante, autoridade no komunidade lokál, kuarta ne’e, inaugura uma-lisan Yuit-lai no Det-lai.
“Ohin loron ami husi povu munisípiu Ainaro, postu Maubisse, suku Maubisse Vila, liu-liu povu iha fatin ida-ne’e sente kontente no haksolok tebes tanba Na’i Prezidente Repúblika José Ramos Horta no Vise Primeiru-Ministru Mariano Assanami Sabino, mai halo abertura ba Festivál Rabilau ida-ne’e. Nune’e ohin Prezidente Repúblika inaugura mós uma-lisan,” Lia-na’in iha postu Maubisse, Jacarias Bosan iha ámbitu Festivál Kulturál Rabilau, iha foho Rabilau, munisípiu Ainaro, kuarta ne’e.
Nia haktuir, Lia-na’in sira iha tinan kotuk liubá, hakbesik ba Na’i-ulun sira atu halo festivál iha fatin ida-ne’e.
“Ohin loron ita realiza duni Festivál Rabilau iha munisípiu Ainaro, postu administrativu Maubisse, suku Maubisse Vila, aldeia Ramori, uma-lisan rua ne’e ida ho naran Yuit-lai no ida fali naran Det-lai. Yuit-lai katak ita ba konvida ema mai no Det-lai katak bá dada ema mai,” nia akresenta.
Durante beiala sira-nia tempu, fatin ne’e hanesan karau nia han fatin, maibé ohin loron sai fatin turizmu ne’ebé furak iha munisípiu Ainaro.
“Ami la espera fatin ida-ne’e sai hanesan daudaun ne’e no ami la imajina fatin ida-ne’e iha futuru sai hanesan ne’e, maibé ho grasa Na’i Maromak nian bele lori fatin ida-ne’e sai ba ita-nia rai Timor tomak no mundu tomak bele haree, katak Rabilau Maubisse iha rai-klaran ne’ebé ema hotu haree katak, baibain turista sira bá liu iha Bali no fatin seluk de’it, maibé iha ita-nia rai Timor mós iha fatin turizmu ne’ebé furak. Laos iha fatin ida-ne’e de’it, maibé iha mós fatin seluk ne’ebé turizmu furak liu,” Jacarias Bosan, orgullu.
Notísia relevante : PR Horta hakarak Festivál Rabilau sai eventu boot iha Timor-Leste
Aleinde ne’e, Ainaro iha fatin furak seluk atu nune’e bele promove turizmu kulturál sira hodi ema hotu bele koñese.
“Ami konstrui tiha gruta ida iha fatin ida-ne’e atu lori lian ida Mambae bolu Haukrabi ne’e la para ba malu, ami ou ita hotu atu kompreende saida mak Haukrabi ne’e,” nia katak.
Iha tinan 2012, Lia-na’in no komunidade aldeia Ramori tuur hamutuk hodi ko’alia atu kria gruta ida iha foho leten no ke’e estrada hodi tama mai fatin ida-ne’e, ho nune’e komunidade mós konkorda harii iha aldeia Ramori.
Nune’e, komunidade hahú uza forsa kee estrada no lalin rai henek to’o iha foho-leten. Halo gruta ida iha foho leten, maibé parte husi ne’e nafatin tuur hamutuk hodi ko’alia banhira kria de’it gruta ida-ne’e.
“Entaun naran ida-ne’e timoroan tomak sei la hatene. Ho ida-ne’e ami komunika ba malu, katak koko halo took turizmu Komunitáriu ida iha fatin ida ne’e, atu nune’e bele atrai timoroan hotu inklui estranjeiru sira,” nia konta tuir.
Fatin ida-ne’e antes ne’e harii husi Administradór munisípiu Ainaro, postu Maubisse Vila, povu aldeia tolu serbisu hamutuk hadi’a fatin ida-ne’e sai hanesan fatin turizmu komunitáriu, maibé iha hanoin katak Nai-ulun nasaun nian no ema barak mak seidauk koñese fatin ne’e.
“Ikus mai ami ho Administradór postu no Xefe suku sira komunika ba malu hodi bele realiza eventu ida fatin ida-ne’e. Nune’e, ami halo proposta ba Na’i-ulun sira no ikus mai ami hetan apoiu husi Estadu hodi ami harii uma-lisan rua, ne’ebé ita daudaun hamriik iha fatin ida-ne’e”, nia haktuir.
Apoia iha infraestrutura bázika
Iha sorin seluk, Prezidente Komisaun Organizadora Turizmu Rabilau, Adelino Mendonça Espíritu Santo, agradese tebes ba Prezidente Repúblika nia inisiativa, maski ho idade avansadu daudaun, maibé iha hanoin atu investe ba konseitu turizmu ne’ebé buras tebes.
“Povu munisípiu Ainaro, postu admistrativu Maubisse, suku Maubisse, orgullu tebes no agradese ba apoiu ida-ne’e. Hanesan Prezidente Turizmu Rabilau, lori povu Ainaro hakarak husu nafatin apoiu, labele to’o de’it iha ne’e tanba fatin ne’e furak tebes. Tanba ne’e husu ba Na’i-ulun sira atu apoiu nafatin ba infraestrutura bázika sira ne’ebé falta, atu nune’e bele dada turista rai-laran rai-li’ur sira atu investe iha ne’e atubele fó serbisu ba ita-nia povu no joven sira ne’ebé ohin loron halerik hela ba serbisu,” nia hato’o.
Nune’e, Autoridade no komunidade lokál komprometidu ba oin bele kontinua dezenvolve Rabilau sai fatin turizmu kulturál ne’ebé furak iha munisípiu Ainaro.
“Ami komprometidu katak fatin ne’e sei la abandonadu, ami hahú husi zero, ohin loron buat hanesan ne’e ami sei la husik nia atu monu ba rai ida-ne’e, ami komprometidu ne’ebé ami hakarak hato’o ba Na’i-ulun nasaun nia katak Rabilau sei hakat nafatin ba oin hodi dezenvolve di’ak liután ho apoiu husi Na’i-ulun sira,” Adelino Mendonça, otimista.
Nia haktuir, Autoridade no komunidade lokál antes ne’e tenta halo buat ruma iha fatin ne’e ho apoiu husi Governu, ikus mai Prezidente Repúblika iha tinan kotuk to’o iha fatin ne’e no tau hanoin hamutuk.
“Liu tinan-rua Prezidente tau programa boot ida, ohin ita hotu bele halibur hamutuk iha ne’e iha eventu bolu dehan Festivál Rabilau,” nia dehan.
Enkuantu, ezisténsia Parokia Maubisse, iha tinan 2012, Autoridade lokál konvida Parokia tuan halibur malu atu fó hanoin ba malu atu halo preparasaun ba tinan 30 Parokia Maubisse.
Iha tinan 2017, Autoridade lokál hamutuk ho grupu lubuk ida, no igreja hahú kee estrada hodi harii gruta, ne’ebé iha sorin konsege kee ho liman fatuk boot-boot de’it, nune’e vizitante sira bele to’o iha gruta ne’e.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina
