Top

PM Xanana: Governu aprezenta orsamentu por programa

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão. Imajen TATOLI/Antonio Daciparu.

DILI, 13 novembru 2024 (TATOLI)—Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, hateten Governu Konstituisionál da-sia aprezenta orsamentu por programa, nune’e proposta deputadu opozisaun husu atu halo redusaun fali orsamentu ne’e desizaun fila ba plenária Parlamentu Nasionál (PN).

“Tinan ida-ne’e haree diferensa diskute orsamentu, ami aprende katak tinan seluk di’ak-liu PN aprezenta programa orsamentu Governu  nian. Tanba, ita-boot sira hatudu katak ita-boot sira hadomi duni povu, tanba rihun $500 mak tenke redús, haluha Cesta Bázíka. Maibé, Governu tenke rona deputadu sira tuir rejimentu. Atan oan hanesan xefe Governu resposta ne’e simu ka lae, ha’u sei fó PN mak deside. Governu ne’e, iha nia prinsípiu orsamentu por programa, ne’eduni se tuir prinsípiu ida-ne’e. Labele mai tiha iha ne’e, deputadu sira kaer tiha osan ne’e tau fali iha ne’eba,” PM Xanana responde proposta husi deputadu opozisaun iha debate proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 iha faze espesialidade ba loron daruak iha sala plenária PN, kuarta ne’e.

Xefe Governu hato’o ida-ne’e, tanba iha diskusaun faze espesialidade proposta OJE 2025 ba Primeiru-Ministru nian, Deputadu bankada opozisaun FRETILIN, Antonino Bianco, aprezenta proposta husu atu halo redusaun orsamentu iha PM nian.

Hanesan proposta númeru 26, husu atu PM halo redusaun $109.275 verba bens serbisu no iha programa lidera estratéjia polítika Governu no polítika nasionál, ba serbisu profisionál aumenta proposta redusaun ne’e ho hanoin halo poupansa orsamentu Estadu tanba fundu mina-rai besik atu hotu.

Proposta númeru 28, husu halo redusaun $5.000 iha programa funsionamentu no dezenvolvimentu instituisionál tanba orsamentu ne’e aumenta kompara ho tinan 2024 la justu iha rubrika vestuáriu no artigu pesoal.

Iha proposta númeru 30 husu halo redusaun $573.376 iha verba bens no serbisu no programa funsionamentu no dezenvolvimentu instituisionál, tanba kompara ho orsamentu tinan kotuk no agora husu aumenta, nune’e la justu anune’e proposta ne’e ho hanoin uza orsamentu Estadu ho sustentabilidade tanba fundu mina-rai besik hotu.

“Hasa’e reseita doméstika buat ida ami sei aprezenta lei tributária iha ne’e hodi ita labele depende ba fundu mina-rai, konseitu kapaas tebes. Maibé haree ba proposta alterasaun loron rua liu, haree forma ne’e aprezentasaun ba justifikasaun sumáriu nian ne’e hanesan fali obsesaun polítika ou ekonómiku ida, atu hasai rihun $500 fundu mina-rai besik hotu. Ami hadomi povu, ne’ebé opsaun ne’ebé di’ak, temi beibeik iha tinan 22 ona, tanba demokrásia troka tun sa’e no ami mós mai iha ne’e povu mak hili,” nia hateten.

Maibé, PM Xanana dehan Governu tenke rona deputadu sira tuir rejimentu, nune’e atan oan hanesan Xefe Governu resposta ne’e simu ka lae, sei fó ba Parlamentu Nasionál (PN) mak deside.

Deputada CNRT, Virginia Ana Belo, hateten razaun mak Primeiru-Ministru (PM) hato’o loloos prínsipiu orsamentu por programa, entaun hakatk ba votasaun de’it.

Deputadu CNRT, Cedelízia Farria dos Santos, sekunda mós katak ezekusaun OJE 2024 PM nian atinje 88%, ne’e signifika di’ak loos orsamentu ne’ebé haree programa rua (2) no haree despeza di’ak laiha razaun atu koa, nune’e laiha dalan atau hasai.

“Loos duni, deputadu sira, tanba mina-rai besik hotu maibé uluk ne’e ita la preokupa agora foin preokupa. Nune’e, proposta sira-ne’e laiha dalan atu retira, se lae ami kartaun mean,” nia dehan.

Nune’e hakat votasaun ba proposta sira ne’e la pasa tanba ho de’it rezultadu votasaun  afavor 21, kontra 41, abtensaun 1.

Enkuantu, iha proposta númeru 10 ne’ebé subtitui proposta númeru 13 husu hasai rihun $400 iha titulu orsamentu Vise Primeiru-Ministru asuntu ekonomia hodi tau fali ba Ministériu Koordenadór asuntu Ekomiku (MKAE) iha verba transferénsia públika ho programa investimentu no diversifikasaun ekonomika, maibé iha votasaun la pasa, ho rezultadu votasaun hanesan.

“Ho razaun ne’e la nesesáriu osan rihun $400 vise Primeiru-Ministru, tanba reforsu MKAE ne’ebé tutela vise Primeiru-Ministru asuntu ekonomiku, proposta ne’e halo reforsu tan atu apoiu setór privadu, tanba ita hatene ita adere ba OMK tanba iha difikuldade barak iha rai-laran hodi kompete iha ASEAN no nasaun seluk. Ita haree, papél setór privadu importante entaun hanoin tau iha ne’eba, importante apoiu setór priovadu hodi bele kompete no sira mós bele apoiu finanseiru husi Govenru hodi apoiu diverfisikasuan ekonomia no serbisu sira iha rai-laran,” nia dehan.

Primeiru-Ministru nia orsamentu  $3,884,402 aprovadu

Entretantu, Parlamentu Nasionál (PN), aprova proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 ba Primeiru-Ministru (PM) ho montante $3,884,402 iha espesialidade ho votu afavór 42 kontra sia (9) no abstensaun 12.

“Dotasaun orsamentu Primeiru-Ministru aprovadu,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, fó sai iha debate proposta OJE 2025 faze espesialidade ba loron daruak iha sala plenária PN, kuarta ne’e.

Proposta OJE 2925 ba Primeiru-Ministru (PM) hamutuk $3,884,402 hodi aloka ba saláriu vensimentu $1,137,348, bens no serbisu $2,387,054 no kapitál menór rihun $360.

Orsamentu ne’e atu finánsia programa rua 9() mak hanesan programa funsionamentu no dezenvolvimentu instituisionál ho sub-programa rua (2) no atividade tolu (3).

Programa lidera estratéjia polítika Governu no polítika nasionál ho sub-programa delimitasaun fronteira terrestre no marítima ho atividade rua (2), sub-programa planeamentu estratéjiku ba dezenvolvimentu ho atividade ida (1), sub-programa lidera ho koordena dezenvolvimentu projetu tasi-mane ho atividade rua (2), sub-programa ekonomia azul ho atividade ida (1).

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!