Top

PN husu MAPPF kontinua reabilita kafé

Plantasaun Kafé iha Munsípiu Ainaro, domingu (15/05/2022). Imajen Tatoli/Francisco Sony.

DILI, 15 novembru 2024 (TATOLI)—Deputadu sira iha Parlamentu Nasionál (PN), durante diskusaun proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 iha faze espesialidade husu ba Ministériu Agrikultura, Peska, Pekuária no Floresta (MAPPF) atu fó kontinuasaun ba reabilitasaun agrikultór ninia kafé.

Deputadu CNRT, Marcos Martins, preokupa ho kuantidade produsaun kafé husi tempu ba tempu menus ka tun, nune’e husu atu iha polítika ruma tau atensaun liuliu halo reabilitasaun ba kafé iha Ermera.

“Liga programa Governu Konstitusionál da-sia kona-ba promosaun kafé ninia kualidade no kuantidade iha mundu, maibé nia kuantidade husi tempu ba tempu ne’e tun, nune’e husu MAPPF iha polítika ruma atu aumenta. Iha Governu anteriór halo reabilitasaun, hodi poda (tesi) ita-nia agrikultor sira-nia kafé (halo reabilitasaun) maibé iha kafé 40% selu ona (subsídiu) maibé 60% seidauk selu, nune’e MAPPF tun ba baze fo imformasaun,” nia hato’o iha debate proposta OJE 2025 faze espesialidade iha sala plenária PN, sesta ne’e.

Tanba ne’e, nia husu atu halo kontinuasaun reabilitasaun no kuda hodi aumenta produsaun iha tempu oin mai.

Deputada FRETILIN, Lidia Martins, mós husu tau atensaun ba reabilitasaun kafé iha Timor-Leste.

Deputadu PD, Antonio da Conceição “Kalohan”, hateten populasaun iha foho lolon hanesan iha Ermera, Leorema, ninia rendimentu depende ba kafé, entaun hakarak husu mnistériu tau prioridade oinsá reabilitasaun kafé hodi aumenta sira-nia rendimentu no tenke iha alterantiva ruma iha períodu reabilitasaun.

Deputada PLP, Maria Angelina Sarmento, haree orsamentu MAPPF iha bens serbisu ba reabilita, espande, diversifika no intensifika produtu kafé iha de’it rihun $1.640, hatene katak kafé nu’udar produtu importate ida depois mina-rai, tanba kafé mak pilár ekonomia ne’ebé sustenta 35% husi uma-kain timoroan sira-ne’ebé mak kuda kafé.

Maibé, nia dehan, iha Governu ida-ne’e halo setór vital ida-ne’e monu boot-liu, ida-nee bele haree sub-programa produsaun no produtividade kafé no planta industriál liuliu oinsá mak atu motiva agrikultór kafé atu reabilita no halo poda kafé, enkuantu agrikultór sira presiza finanseiru atu bele reabilita no poda kafé.

Nia fó dadus estatístika iha 2021, Timor-Leste konsege esporta kafé millaun $26.7 no 2023 tun ba millaun $14.4, volume esportasaun tun husi kilógrama millaun 7.7 ba 5.8, folin kada kilograma tun husi $4,29 sentavu iha tinan 2022 ba $2.47 iha 2023, kiik-liu iha tinan lima nia laran.

Deputadu CNRT, Leandro Lobato, husu Governu atu iha polítika ruma haree ba presu kafé hodi fó garantia ba agrikultór sira, tanba folin kafé la garantidu hpdi depende ba merkadu internasionál, nune’e agrikultór sira sente kafé iha tempu fuan nian menus ba bebeik no la fuan nia folin sa’e uitoan.

Hatán ba preokupasaun ne’e, Ministru Agrikultura, Peska, Pekuária no Floresta (MAPPF), Marcos da Crus, hateten loos duni katak timoroan hotu hakarak aumenta produsaun kafé no polítika Governu anteriór mós hanesan presiza halo reabilitasaun.

Nia informa, iha Governu anteriór tau millaun $3.5 iha tansferénsia públika transfere hotu ba konta ACTL ho CCT mak halo serbisu reabilitasaun kafé.

“Bainhira Governu ida-ne’e tama kompañia rua ne’e hatama pedidu atu halo pagamentu, maibé sira-nia relatóriu mai liu fali montante ne’ebé iha. Governu halo kontratu ho  kompañia rua ektare 8.000, sira-nia relatóriu mai dehan ekatre rihun 9720. Entaun, ami estabelese ekipa ba halo verifikasaun didi’ak ba dadus ne’e, bainhira halo verifikasaun haree montante ne’e la to’o, entaun ami bolu kompañia rua enkontru hamutuk no sira la aseita ho rezultadu. Tanba ne’e, relatóriu ami aprezenta ba Konsellu Ministru deside hodi haruka ba Inspesaun Jerál Estadu (IJE) hodi halo investigasaun no sei halo rekomendasaun mak bele selu. Hanoin ida-ne’e responde ba kestaun balun Deputadu sira foti kona-ba tanbasá uluk halo pagamentu 40% no 60% seidauk,”  nia hateten.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes   

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!