PM-PN vizita urjente HNGV hodi haree direta mákina CT SCAN maibé sei funsiona

DILI, 17 dezembru 2024 (TATOLI) — Primeiru-Ministru ( PM), Kay Rala Xanana Gusmão hamutuk ho Komisaun F ne’ebé trata asuntu Saúde iha Parlamentu Nasionál  vizita urjente iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) hodi  haree direta mákina  Medical Imaging Technique (CT Scan) ne’ebé mak loron hira liu ba virál iha media sosiál katak mákina avaria.

“Ami mai haree direta mákina ST Scan ne’ebé mak HNGV iha, los duni  katak kondisaun mak ladún signifika tali korea mak besik kotu ona, entaun halo ona manutensaun no dirijente sira rekomenda ona antes dezembru tali korea iha ona atu troka”, Xanana Gusmão informa ba jornalista sira iha HNGV, ohin.

Xefe Ezekutivu dehan, aleinde ST Scan, iha mós mákina printer ne’ebé atu print sai pasiente sira nia foto mós daudaun ne’e avaria, maibé HNGV tau ona orsamentu ba 2025 atu halo akizisaun.

“Iha mós printer ne’ebé hasai  foto pasiente nian mós aat tiha, ne’e duni mak ba osamentu 2025 nian, sira tau tiha ona, atu sosa”, nia afirma.

Primeiru-Ministru esplika, komisaun F nia fiskalizasaun mai HNGV ida-ne’e atu bolu antensaun  ba médiku no enfermeiru atu haree didiak, ema mai halo manutensaun sira ne’e.

Iha fatin hanesan, Prezidente Komisaun F, iha Parlamentu Nasionál, Maria Gorrumali Barreto, dehan, komisaun F Parlamentu Nasionál, akompaña hela situasun iha públiku, dehan katak CT-SCAN la funsiona no la halo servisu ona, tanba kondisaun ida ne’ebé aat. Entaun ho situasaun sira ne’e hotu, ha’u nu’udar Prezidente Komisaun F mai haree direta kondisaun ne’e rasik.

“Ohin iha Parlamentu Nasionál kotinua levanta katak, kondisaun CT-SCAN la funsiona, pasiente barak ho atendimentu ne’ebé pendente, entaun ho situsasun ida-ne’e, nu’udar Prezidente Komisaun F konvoka vizita fiskalizasaun urjente mai iha HNGV, ami fokus liu ba Radiolojia liuliu ba iha CT-SCAN, atu hothotu hatene katak situasun ka kondisaun CT-SCAN ne’e funsiona di’ak hela ka ou lae. Mais iha realidade informasaun la iha diferensia, so informasaun ne’ebé ha’u foti iha PN hatudu katak CT-SCAN halo hela servisu no atende hela pasiente sira, maske kondisaun CT-SCAN ne’e rasik, hanesan ohin tékniku no doutóor sira esplika tali korea maka besik atu kotu ka ameasa ba mákina CT-SCAN ne’e rasik”, nia esplika.

Nia haktuir, ho razaun ida-ne’e, desizaun husi konsellu diretivu HNGV katak tenke fó perioridade ba pasiente sira ne’ebé mak ho kondisaun grave ka emerjénsia, atu  bele halo atendimentu. Maske iha situasaun ida-ne’e, sira mós reklama katak printer ne’ebé print rezultadu CT-SCAN  ne’e rasik konsiderasaun aat hela, maibé la afeta ba rezultadu husi CT-SCAN ba pasiente nian, tanba iha nian komputadór bele lee nafatin rezultadu husi CT-SCAN, entaun ho kondisaun ida-ne’e katak la afeta ba pasiente no la afeita ba mákina CT-SCAN ne’e rasik.

“Na realidade atendimentu ba pasiente ohin 17 Dezembru iha pasiente na’in ne’en, ne’ebé kontinua ezamina iha  CT-SCAN ne’e no mós Komisaun F mai iha ne’e, ami haree hela mákina ne’e halo pasiente ne’ebé maka halo CT-SCAN iha fatin ida-ne’e, ami agradese tanba, primeiru-Ministru bele mai direta hamutuk ho Komisaun F, ami bele haree direta katak oinsá atu bele haree kondisaun mákina CT-SCAN nian no fasilidade seluk. Tanba ne’e, Primeiru-Ministru relata ona katak ezije ba dirijente Hospital Nasional Guido Valadares atu bele urjentemente halo prosesu ne’e lalais, liuliu ba printer iha rezultadu CT-SCAN, la presiza hein to’o 2025, maibé agora kedas prosesa para iha fulan-Janeiru printer ne’e bele to’o iha Timor-Leste”, nia dehan.

Tanba ne’e, husu ba iha públiku no povu tomak katak atendimentu lao di’ak hela, ekipamentu  lao di’ak hela, la avaria. Tanba ne’e, husu ba públiku no pasiente sira atu komtinua tau konfiansa ba Nonu Governu Konstitusionál.

Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapeútiku iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV), Vidal Lopes, hateten mákina CT Scan ne’e mákina ne’ebé mak sufistikadu, tanba mákina ne’e rasik tinan hitu ona no iha Timor-Leste tomak só iha HNGV de’it mak iha, agora isu ida-ne’e loron hira ba kotuk sai isu boot to’o iha nivel altu, maibé hanesan dirijente HNGV atu esklarese teknikamnte ba publiku katak mákina ne’e deteta katak nia tali korea mak iha probelma uitoan.

“Signifika katak iha sinál ona atu kotu ho nune’e  ami deside hamutuk atu fó de’it  ka halo de’it ba pasiente sira ne’ebé mak ho kazu urjente, ezemplu;  pasiente ida monu ho hemorasia  iha ulun ka pankada iha ulu, maibé to’o mai iha HNGV  ho la sadar, entaun kazu sira ne’e mak urjente duni atu halo ST SCAN”, Vidal Lopes hateten.

Nia relata, CT Scan uluk sei iha kondisaun di’ak, loron id abele atende pasiente sira 10 ka 20 maibé ho kondisaun ida-ne’e mosu ka sinál iha tali korea, médiku deside katak loron ida halo de’it ba ne’en ka ualu, depedende ba pasiente nia tipu ka indikasaun sira.

“Ita kuidadu tanba folin ne’e porvolta millaun $1.5, bainhira aat ita paradu totál, entaun ida-ne’e mak ami kuidadu los ne’e. Agora solusaun mak bainhira mákina atu ba fali normál mak ami fó ona responsabilidade ba Empreza OCEANO hodi hadia, antes tama tinan foun no mákina ne’e tenke  di’ak 100 %, tanba orsamentu ne’ebé mak atu sosa tali korea ne’e hamuutk rihun $17”, nia konklui.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór : Zezito Silva