COVALIMA , 23 dezembru 2024 (TATOLI) – Prezidente Konsellu Konsultivu Munisipál, Miguel Armanda Cardoso, lidera reuniaun Konsellu Konsultivu Munisipál (KKM) extra-ordináriu hodi diskute no aprova regulamentu tara-bandu munisipál Covalima.
Iha diskusaun ne’e, Diretór Munisipál Ajénsia Planeamentu Afonso Nogueira Nahak mak halo aprezentasaun regulamentu tara-bandu tanba tara-bandu hanesan tradisaun ne’ebé uza hodi jere no regula interasaun ema ho ambiente no interasaun komunidade ho animál.
“Iha reuniaun KKM membru sira diskute regulamentu tara-bandu iha pontu sira hanesan, introdusaun, objetivu, definisaun, área implementasaun, konseitu natureza tara-bandu, baze legál, komponente tara-bandu, prosedimentu sira no propriedade tara-bandu jestaun pontu hirak ne’e mak ita atu diskuti hodi lee no akompaña,” Afonso Nugueira Nahak aprezenta bainhira halo diskusaun iha salaun AMC, ohin.
Ho nune’e tara-bandu define hanesan kustume tradisionál timor-oan ne’ebé hametin pás no rekonsiliasaun liuhusi kbiit akordu públiku hodi define norma no prátika sosiál ba komunidade
Tan ne’e tara-bandu hanesan sistema regra lokál ne’ebé estabelese husi komunidade hodi bele limita komunidade tesi ai hodi permite reflorestasaun hodi define ai ne’ebé premite atu tesi no bele rezolve mós kazu na’ok, violénsia doméstika no konflitu komunitária.
Daudaun ne’e tradisaun tara-bandu kuaze la pratika ona tanba ne’e presiza atu hamoris fali tara-bandu tanba lei no ordem komunitária ne’ebé iha hodi jere sira-nia rekursu naturál hodi asegura interasaun entre komunidade interasaun ho animál.
Nia dehan, objetivu implementa tara-bandu ne’e, atu harii interasaun vida umana iha sosiedade ne’ebé nakonu ho armonia, amizade no fraternidade tuir identidada vida sosio-kulturál ema timor-nian, kria balansu interasaun ema ho ambiente ne’ebé sustentavel no fortifika mantein prátika lisan hanesan identidade kulturál ema timor-oan.
Dirijente ne’e salienta katak, tara-bandu nu’udar prátika kustume bazeia ba matenek-na’in tradisionál uza hodi jere rekursu hodi fasilita prosesu justisa tanba Timor-Leste hanesan país ne’ebé iha diversidade étnika.
Autoridade Covalima halo diskusaun regulamentu tara-bandu munisipál bazeia ba konstituisaun RDTL artigu 61 kona-ba meiu ambiente, dekretu-lei númeru 12/2014 kona-ba restrisaun movimentu animál iha urbana.
Iha sorin seluk, Prezidente Konsellu Konsultivu munisipál Miguel Armada Cardoso, reforsa katak membru Konsellu Konsultivu munisipál rona no akompañia ona diretór munisipál ajénsia Planeamentu aprezenta regulamentu tara-bandu munisipál.
“Ohin halo diskusaun regulamentu tara-bandu no aprova no halo vizita traballu ba postu administrativu sira hodi disemina informasaun ba autoridade postu no ba komunidade kona-ba tara-bandu hodi kumpri ha’u-nia promesa ne’ebé hato’o iha ha’u-nia diskursu hafoin simu pose,” nia dehan.
Liuhusi reuniaun KKM aprova hodi fortifika planu no desizaun maske iha postu no suku sira hala’o ona tara bandu la’os buat ne’ebé foun tara bandu la hakerek iha planu asaun anuál (PAA) munisipál
Bazeia ba dekretu-lei númeru 33/2008 kona-ba ijiene ordem públika no halo ona sensibilizasaun iha fatin hotu, maibé ema nafatin la kumpri, tanba ne’e liuhusi diskusaun presiza atu hasai sirkulár nune’e hodi bele kumpri regulamentu .
Membru konsellu Konsultivu , Atuál xefe Suku Belekasak, Leonito Gusmão hato’o agradesementu ba prezidente autoridade munisipál, tanba iha planu hodi diskute regulamentu tara bandu munisipál
“Ha’u hato’o agradese PAM iha planu hodi diskuti regulamentu tara-bandu maibé PAM presiza atu haree fali implementasaun lei númeru 33/2008 kona-ba ijiene ordem públiku hodi kontrola sikulasaun animál iha estrada públiku,” nia fó hanoin.
Jornalista: Celestina Teles
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





