Hosi: Pe. Heri Soares Pedro, SVD*)
Ilustrasaun: “Iha família ida iha manu-aman diak ida, manu ne’e ema deskoñesidu ida buti mate tiha no soe tiha iha viziñu ida-nia toos laran tanba nia hatene katak manu ne’e baibain han-estraga sasán iha toos laran.
Depois, toos-na’in mós foti tiha manu-mate ne’e sona halo maran tiha fahe mós ho manu-nain ne’ebé mak nunka hatene katak na’an manu ne’e mai husi ninia manu. Asaun husi toos-na’in hanesan asaun karidade no perdaun. Iha ne’ebe São Paulo dehan; “halakon buat hotu ho domin no karidade”.
Loron natál konvida ita hotu dala-ida tan hodi selebra domin Maromak nian ne’ebé mak mai hodi vizita ita no husu ita hodi hadomi malu. Maske iha istória Adão no Eva nian, ita haree hanesan sira hetan rejeitasaun tanba sira-nia lala’ok ne’ebe kontra Maromak. Iha momentu ne’ebé sira simu Maromak nia domin ho ksolok no kontente maibé wainhira sira monu ba sala to’o ikus sira-nia moris sempre hetan susar no terus. Hatudu husi sira-nia relasaun ne’ebé kotu ho Maromak, iha ne’ebé sira-nia oan Kain hamate ka oho nia alin Abel.
Hahú husi esperiensia sira-ne’e hatudu katak relasaun ita ema ho ema mós sai ladi’ak, relasaun ita ema ho natureza mós aat no iha ne’ebé ita ema halo esploitasaun ba natureza to’o ikus natureza mós sai inimigu ho ita. Husi krize hirak ne’ebé eziste entre ita ho Maromak sai ona hanesan hun ba susar no terus.
Iha ne’e mós mosu krize modernizasaun hodi halo ita ema ho ema estraga malu liushusi odiu no vingansa. Ikus mai, ita ema sai lafaek ba ita-nia maluk sira hatudu liuhusi foti aan katak ita mak hatene halo buat hotu no nega tiha intervensaun Maromak nia no dehan Maromak mai ita la eziste.
Buat hotu ne’ebe akontese hanesan maneira ka lala’ok hotu ne’ebé ita hasoru iha ita-nia moris no halo ita lakon fiar no konfinsa ba iha Maromak, maibé hanoin ba katak Maromak nunka mais abandona ita maske susar no terus nafatin hafutar ita.
Tanba ne’e, Natal ne’e Maromak nia inisiativu rasik konvida ita atu hadame Malu. Iha ne’ebe, Maromak rasik tun direta atu haraik dame hodi ita labele monu dala-ida tan ba tentasaun. Maromak delega profeta sira husi istória Antigu Testamentu to’o mai iha Novu Testamentu atu soi no salva mundu, maibé to’o ikus Maromak rasik mak hiit aan mai to’o duni liuhusi Nia Oan Mane (Jesus). Ida-ne’e, hakarak atu konvida ita hodi tane aas dignidade Moris ida-ne’e nian katak moris ne’e karun tebes.
Istória Natál nian ne’ebé hatudu katak Maromak halo Nia aan ba ema. Hanesan iha Evajelista sira haktuir ho versaun oioin. Iha Evanjelista Lucas no Mateus haktuir kona ba Jesus ho moris ne’ebé mai lori ksolok no dame. No Evanjelista João esplika Jesus nia prezensa lori Naroman ne’ebe mak loos no loloos. Maromak tuir perspetiva São João katak iha liafuan no hamutuk ho Nia mak Maromak. “Liafuan ne’e hanesan Naroman ida loloos no mosu mai duni iha ita leet”, maske mundu la simu Nia.
Liafuan ne’ebé fo aan ka nakfilak aan signifika Maromak hakbesik aan mai ita atu ita rona Nia, hutudu nia aan atu mundu hatene no koñese Nia, atu nune’e mundu bele moris tuir Naroman ne’ebé nia rasik hatudu mai ita liuhusi Nia Ona Mane Maksoin Jesus Kristu.
Métodu Maromak hakbesik aan no hodi lori dame ne’e sai hanesan lala’ok importante hodi halo ema bele deskobre domin loloos Maromak Nian. Basá, liafoun Natál nian ne’ebé mak ita simu hodi selebra, atu nune’e Natál ne’e moris iha ita aan hodi iha inisiativa atu hadia aan nudar ema sarani ne’ebé di’ak iha mundi no ba mundu;
a.) Moris hanesan família ka moris iha sosiedade, oinsá mak ita prátika moris loloos nu’udar Kristu ne’ebé mak mai ona iha ita leet hodi fahe domin no ksolok?
b.) Domin loloos ne’ebé mak Maromak husu husi ita no oinsá ita tau ba prátika?
c.) Inisiativu di’ak sá mak ita hakarak atu halo iha ita-nia moris?
Pergunta sira iha leten ne’e, hakarak husu ba ita katak; Oinsá ho ita-nia Natál? Dalaruma ita preokupa liu ho lala’ok mundu nian, halo ita lakon tiha fiar no konfiansa ba iha Maromak. Mak iha ne’e, hakarak husu ba ita ida-idak, husu ba ita-nia aan; oinsá ha’u hadame malu ona ho ha’u nia sosiedade, família no ha’u a’an rasik? Oinsá ha’u kuidadu natureza ne’ebe mak nu’ udár ha’u-nia mundu ida úniku no perfeitu?
Karik seidauk másimu ita halo iha ita-nia moris mak ho Natal ida-ne’e, mai ita nu’udár momentu furak no importante hodi buka DAME. Kristu ne’ebé mak mai moris ona iha ita leet, Nia Mai lori DAME! Ho nune’e, Maromak la husu buat hotu husi ita, maibé Nia husu de’it buat ida husi ita mak DAME.
Ha’u fuan monu ba Maromak tanba Dame.
Ha’u fiar iha Maromak tanba Dame.
Ha’u laran-metin iha Nia tanba Dame.
Dame sei naksuli aan nu’udár wee-matan inan.
Ne’ebé, la-maran hodi haburas moris
Dame ba mundu mak liafuan ne’e; “Halo aan ba ema hodi moris ho Ita”.
Uatolari, 25 dezembru 2024.
*) Hakerek na’in atuál Pároku Igreja Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari-Iralere no daudaun ne’e hela iha Uatolari-Viqueque.
