Tipu lima husi kankru rejistadu aas iha HNGV
DILI, 24 janeiru 2025 (TATOLI)—Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), liuhusi Servisu Unidade Onkolojia rejistu pasiente moras kankru hahú husi tinan 2019 to’o 2023 hamutuk 1.430. Husi númeru ne’e, kankru tipu lima rejistadu aas.
“Ita konsege rejistu moras kankru iha sistema nasionál husi tinan lima ikus (2019-2023) ho totál kazu ne’e 1.430 resin. Husi ne’e kankru tipu lima rejistadu aas,” Médiku Espesialista Onkolojia, João Teodosio Amaral, ba jornalista sira iha HNGV, Bidau, sesta ne’e.
Nia hateten, kankru tipu lima ne’ebé rejistadu aas mak hanesan kankru susun, kankru aten, kankru kakorok, kankru oan fatin, kankru tee-oan sira no tuirmai kankru ran.
Nia esplika, fatór risku ba moras kankru ne’e kompleksu, depende ba moras kankru. Ezemplu, kankru susun “mamae” ne’e fatór risku fahe bá rua mak fatór risku modifika no fatór risku naun modifika. Iha grupu fatór risku ne’ebé modifika, ezemplu, ba ema ne’ebé mak fuma, konsumi alkol no han hahán ne’ebé mak la saúdavel, depois aumenta tan estilu vida ne’e bele kontribui hodi fó risku ba moras kankru, liuliu moras kankru susun.
Nia hatutan, fatór naun modifika ne’e fatór ne’ebé mak labele modifika tanba nia moris ho ida-ne’e, ligadu ho jenétiku. Ezemplu, iha inan ida moras kankru susun, posibilidade nia oan bele hetan.
“Ida seluk mak kankru oan fatin ne’ebé infesaun no maihusi virus. Atu prevene mak foin lalais ita lansa ona vasina HPV (Human Papillomavirus) ba labarik sira husi idade 11-14,” nia haktuir.
Tanba ne’e, João husu atu komunidade tenke halo prevensaun ba moras kankru ho han hahán ne’ebé mak saudável no mós evita konsumi hahán ne’ebé mak importadu sira, tanba hahán importadu sira-ne’e fó impaktu maka’as ba ema-nia saúde.
Jornalista: Felicidade Ximenes
Editór: Xisto Freitas da Piedade
