iklan

INTERNASIONÁL, HEADLINE

País membru CPLP no ASEAN destaka importánsia kooperasaun iha seguransa no intelijénsia

País membru CPLP no ASEAN destaka importánsia kooperasaun iha seguransa no intelijénsia

Foto/Portál Governu

DILI, 25 Marsu 2025 (TATOLI) – Reprezentante sira husi país membru Komunidade País Lian Portugés (CPLP, sigla portugés) no Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla inglés) liuhusi sorumutu Fórum Servisu Informasaun no Intelijénsia husi CPLP destaka importánsia husi kooperasaun internasionál iha área seguransa no intelijénsia.

Fórum ho tema “Kooperasaun iha Intelijénsia no Seguransa iha CPLP: Dezafiu no Oportunidade iha Mundu ida ne’ebé nafatin iha Mudansa” ne’e hala’o durante Prezidénsia Timor-Leste nian ne’ebé realiza, entre loron 24 no 26, iha Otél Novu Turizmu, Dili.

Tuir nota husi Governu ne’ebé TATOLI asesu, Diretór-Jerál Servisu Nasionál Intelijénsia nian (SNI), Longuinhos Monteiro, subliña relevánsia husi fórum ida-ne’e, ne’ebé marka momentu úniku ida ho “reuniaun husi komunidade intelijénsia rua ne’ebé maka’as, iha fórum ida ne’ebé reflete relevánsia jeopolítika Timor-Leste nian no ninia responsabilidade ne’ebé aumenta iha seguransa rejionál no globál”.

Longuinhos Monteiro hateten Timor-Leste aproveita oportunidade husi prezidénsia fórum ida-ne’e atu sai hanesan ligasaun ida entre CPLP no ASEAN, hodi permite aprosimasaun ida ne’ebé integradu no efikás ba dezafiu kontemporáneu sira.

“Ohin ita koletivamente reprezenta nasaun 19 husi kontinente oioin, hodi reafirma ita-nia kompromisu koletivu ba seguransa, estabilidade no progresu mundiál”, nia salienta.

Nia mós destaka ameasa sira ne’ebé kompleksu liu ne’ebé mundu hasoru, hanesan krime organizadu transnasionál, terrorizmu, tráfiku umanu, dezinformasaun no ameasa sibernétika foun sira.

Longuinhos Monteiro alerta kona-ba avansu teknolójiku sira, iha parte ida, promove kreximentu ekonómiku no inovasaun, iha parte seluk, hamosu risku boot sira ne’ebé presiza kompromisu koordenadu ida “entre ita-nia Estadu sira”.

Tuir nia, kooperasaun entre CPLP no ASEAN mós bele kria impaktu pozitivu iha área xave sira, hanesan seguransa marítima, proteje infraestrutura esensiál no kombate ameasa íbrida sira.

Kona-ba siberseguransa, Diretór-Jerál SNI defende nesesidade ba “resposta koletiva ida bazeia ba partilla informasaun, formasaun konjunta no definisaun protokolu komún sira”, hodi destaka katak “interligasaun ne’ebé aumenta entre nasaun sira CPLP nian posibilita atu harii rede intelijénsia integradu ida”, ne’ebé permite reforsa “kapasidade koletiva hodi hasoru ameasa komún sira”.

Iha eventu ne’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, subliña importánsia kooperasaun entre nasaun sira CPLP no ASEAN nian hodi hasoru dezafiu globál sira. “Enkontru ida-ne’e reflete kompromisu atu harii rede sólidu ida kooperasaun nian iha área intelijénsia no seguransa, ne’ebé importante tebetebes atu hasoru dezafiu globál sira ohin loron nian”, nia hateten.

Xefe Governu destaka mós nesesidade atu halo asaun koordenada hasoru ameasa sibernétika no jeopolítika sira ne’ebé presiza inovasaun no efikásia husi parte líder sira no responsavel sira ba seguransa nasionál. “Informasaun konfiavel, klaru no konsistente nunka importante hanesan ohin loron”, hodi aslienta impaktu negativu husi dezinformasaun no interligasaun ne’ebé buras entre sistema ekonómiku, polítiku no sosiál.

Xanana Gusmão defende nesesidade ba asaun ida ne’ebé koordenada, efikás no inovadora hodi hasoru avansu husi teknolojia ne’ebé mosu, ameasa sibernétika no dezafiu jeopolítiku sira”.

Tuir nia, parseria entre CPLP no ASEAN bele sai hanesan vetór esensiál ida hodi hatán ba dezafiu seguransa internasionál sira, liuliu iha kombate ba krime organizadu transnasionál, terrorizmu no ameasa dijitál foun sira.

Fórum ne’e foka ba tema oioin hanesan seguransa sibernétika, troka informasaun estratéjiku no kooperasaun iha protesaun infraestrutura esensiál sira. Iha loron ikus husi eventu ne’e, hafoin asina ata, Timor-Leste sei transfere Prezidénsia Fórum Servisu Informasaun no Intelijénsia ba Angola.

TATOLI

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!