Top

Governu esplika vantajen autoestrada ba populasaun Natarbora

Ministru Petróleu Rekursu Minerál (MPRM). Francisco Monteiro. Imajen Tatoli/Hortencio Sanchez.

MANATUTU, 14 Abríl 2025 (TATOLI)—Governu liuhusi Ministériu Petroleu Rekursu Minerál (MPRM) hamutuk ho liña ministeriál sira kontinua halo sensibilizasaun no konsultasaun públika ba populasaun postu administrativu Barike área Natarbora, munisípiu Manatutu ne’ebé afetadu ba projetu autoestrade no Planta LNG.


“Tanba sai mak estrada hakarak halo ida-ne’e, tanba ita agora iha hela prosesu nia laran atu luta ba asegura ita-nia rikusoin sira hanesan mina no gas iha tasi-laran ne’ebá atu lori mai hotu iha rai-maran. Mai tau duni iha Natarbora ne’e, ida-ne’e mak husu ba familia sira balun afetadu karik prontu koopera ba Governu sei trata imi ho dignu,” Ministru Francisco Monteiro hateten iha nia intervensaun bainhira sensibiliza projetu autoestrada, Planta LNG no Refinaria ba populasaun Natarbora, sábadu (12/04) ne’e.

Nia dehan, kampu boot iha tasi laran Greater Sunrise duadaun ne’e Timor-Leste luta hela atu dada mai Timor-Leste.

“Kampu ne’e ita negósia makaas hela ho Austrália atu dada duni mai iha ne’e, inklui kampu sira seluk. Ida-ne’e luta boot ida, la’ós de’it ho kapasidade negósiasaun maibé ita presiza tau ona kondisaun balun hanesan infraestrutura sira hanesan Suai Suplay Base, ita mós prepara ona aeroportu ida iha ne’ebá no ida mak autoestrada ne’e rasik,” nia tenik.

Ministru hatutan, se Timor-Leste la halo autoestrada ne’e, dezafiu sei aumenta boot, la’ós de’it aban bainrua halo movimentasaun ba mai no Austrália ho empreza sira iha Greater Sunrise sei laiha konfiansa ba Timor-Leste tanba laiha kondisaun mínimu.

“Infrastrurura sira-ne’e mós parte ida atu atrai ita-nia viziñu Austrália no empreza sia-nia laran atu dada kadoras ne’e mai Timor-Leste. Se ita la kria kondisaun sira-ne’e mak halo Austrália bo empreza sira hakarak nafatin dada kadoras ba Austrália. Ne’eduni, mai ita hamutuk koopera malu hodi realiza ita-nia projeru hirak ne’e,” nia dehan.

Rekorda fali katak, iha inísiu, konstrusaun ba autoestrada iha kilómetru 176 maibé hafoin halo ajustamentu, koinsidénsia ho mudansa estratéjika ba konstrusaun Planta TLNG husi Beasu bá Natarbora mak fixa konstrusaun kilómetru 110, ne’ebé kilómetru 30 husi Suai bá Kovalima konkluídu no sei konstrui tan kilometru 70-resin, hodi fahe ba seksaun tolu no kada seksaun konstitui husi kilométru 25-resin.

Durante konstrusaun autoestrada seksaun dahuluk, nomós ba Projetu Suai Supply Base, Governu prepara ona kuadru legál no mekanizmu apropriadu hodi fó indemnizasaun ba vítima afetada sira.

Prosedimentu ne’e, inklui identifikasaun ba rai, uma no plantasaun ne’ebé afetadu husi projetu no prosede ba preparasaun baze dadus, publikasaun ne’ebé permite kontestasaun no rezolusaun iha períodu determinadu no realiza kompensasaun.

Konstrusaun autoestrada, tuir estimativa husi MPRM no Timor GAP, E.P, sei iha impaktu diretu liuhusi oferta empregu entre rihun rua to’o lima no impaktu indiretu ne’ebé ba setór seluk hanesan restraurante, transporte, akomodasaun, oportunidade negósiu, agrikultura, pekuária, peska, turizmu, kriasaun sidade foun no indústria seluk ne’ebé sei envolve empreza lokál, inklui ajuda timoroan sira atu hetan kompeténsia foun.

Entretantu, ekipa interministeriál ne’ebé envolve iha sosializasaun no konsulta públika ne’ebé realiza hahú husi Kovalima, Manufahi, Ainaru no Natarbora mak hanesan MPRM-Timor GAP, E.P, ministériu sira mak hanesan Administrasaun Estatál (MAE), Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Justisa (MJ), Obra Públika (MOP), Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), Juventude Desportu no Kultura (MJDK) no Interiór (MI).

Lembra katak, iha 07 Marsu 2025, Konsellu Ministru autoriza Ministériu Petroleu no Rekursu Minerál (MPRM) halo despeza relasiona ho programa kona-ba implementasaun Projetu Tasi-Mane iha Kosta Súl nasaun nian ho montante $40.500.000.

Hafoin ida-ne’e MPIE, liuhusi Komisaun Nasionál Aprovizionamentu (CNA, sigla portugés) sei lansa konkursu internasionál ida hodi buka kompañia atu buka solusaun ba funsionamentu projetu boot rua (Autoestrada no Suai Supply Base) ne’ebé atu lansa mak hanesan parte ida husi Projetu Tasi-Mane nian.

Sosializasaun loron da-uluk realiza iha Zumalai, loron da-ruak iha Hatu-Udu Ainaru, loron da-tolu iha Betano Manufahi no ikus liu iha loron sábadu (12/04) iha Natarbora.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!