Top

Janeiru-Marsu, MS halo screening moras TB ba komunidade 1.500

Ilustrasaun moras TBC. Imajen espesiál

DILI, 25 Abríl 2025 (TATOLI)—Diretór Nasionál Prevensaun no Kontrolu Moras Ministériu saúde (MS), Florindo Pinto Gonzaga, hateten Janeiru-Marsu 2025 ekipa saúde halo screening moras tuberkuloze (TB) ba komunidade hamutuk 1.500-resin iha Timor-Leste.

“Iha Janeiru-Marsu ita-nia ekipa saúde halo screening TB ba komunidade hamutuk 1.500-resin no númeru pozitivu ba iha tuberkuloze ne’e ita seidauk hetan nia númeru ezatu, maibé espera katak iha tempu besik ita sei halo akumulativu ba númeru kazu no sei pronúnsia iha tempu badak,” Florindo Pinto Gonzaga hateten iha City 8, Manleuana, sesta ne’e.

Nia dehan, kona-ba númeru tuberkuloze maiória pasiente sira ho idade adolesente kompara ho idade sira seluk no iha fatór risku oinoin ne’ebé mak favorese tebes ba iha moras tuberkuloze ne’e rasik.

“Moras tuberkuloze ne’e multi-fatoriál. Bainhira família ida iha situasaun ladi’ak, ida-ne’e mós favorese tebes ba iha moras TB ne’e rasik. Aleinde ne’e, fatór ekonómiku, fatór risku sosiál no kulturál mós sai hanesan fatór ida-ne’ebé mak determinante bele hetan moras ida-ne’e. Ho númeru konsumi aas tebes iha ita-nia rai, ida-ne’e mós bele reflete mai ita katak imunidade pulmaun ema ida nian sei menus no sei sai hanesan odamatan boot ida ba iha moras tuberkuloze atu invade ema ida nia isin,” nia relata.

Nune’e, nia husu ba komunidade ne’ebé mak sente me’ar tenke hakbesik-aan ba iha fasilidade saúde sira-ne’ebé mak besik nune’e bele halo detensaun sedu ba sira no hatuur sira iha rendimentu tratamentu ida-ne’ebé mak loos, hodibele evita komplikasaun.

Nia haktuir, tuir meta prinsipál tinan 2025 bazeia ba estimasaun ne’ebé mak iha Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) katak Timor-Leste presiza taxa redusaun bá iha 75%, maibé esforsu ne’ebé mak otimu  tebes mak iha tinan kotuk konsege halo redusaun bá iha númeru kazu mate ba 55%.

“Iha tinan kotuk konsege halo redusaun ba númeru kazu mate tuberkuloze tun ba 55%. Ida-ne’e atinjimentu boot tebes ho atividade oinoin ne’ebé mak ita halo iha komunidade tantu ita iha distribuisaun mákina X-Ray hodi buka deteta kazu. Ita mós iha mákina Zinaexpert kuaze iha munisípiu hotu-hotu ne’ebé mak atu halo teste ba iha konfirmasaun tuberkuloze ne’e rasik,” nia informa.

Nia hatutan, Ministériu Saúde mós iha intervensaun oinoin ne’ebé mak durante ne’e sira halo hodi kontribui tebes ba iha detesaun kazu tantu iha atividade móvel klínika, atividade SISCA, atividade vizita domisiliária, maibé tinan ida-ne’e Governu introdús tan atividade Ministériu Saúde ne’ebé mak sira hanaran Pakote Integradu Saúde, ne’ebé mak apoiu tebes diresaun hodi halo detesaun ba númeru kazu to’o ohin loron.

Moras TB mak moras ida-ne’ebé hada’et husi baktéria
”Mycobacterium tubercolosis” no halo infesaun iha
aten-book (pulmaun) no isin-lolon sira seluk.

Sinál moras TB:

1.Me’ar beibeik liu semana 3 nia laran. Dalaruma mós me’ar-tasak kahur ho raan.

2.Hirus-matan moras no sente isin-kole hela de’it.

  1. Isin-manas no kosar iha kalan.
  2. Laiha vontade atu han halo isin tun maka’as.

Oinsá prevene moras TB?

  1. Bá lailais Sentru saúde ne’ebé besik atu hetan tratamentu.
  2. Taka ibun bainhira fani ka me’ar.
  3. Labele tafui kabeen arbiru.
  4. Habai kolxaun semana ida dala 1.
  5. Loke janela atu anin no loro-manas bele tama no sai.
  6. Han hahán ne’ebé di’ak, ezemplu: Modo, ai-fuan, na’an, susubeen no seluk tan.
  7. Fase liman ho sabaun molok han no depoizde halo atividade.

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór: Xisto Freitas da Piedade

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!