DILI, 12 Maiu 2025 (TATOLI) –Autoridade Protesaun Sívil (APC) liuhusi Gabinete Relasaun Esterna no Komunikasaun relata relatóriu rejistu kazu dezastre naturál ne’ebé akontese iha territóriu Timor-Leste, hahú husi loron 28 Abríl to’o 12 fulan-Maiu tinan-2025.
Xefe gabinete relasaun esterna no komunikasaun, Nelson Nunes de Orleans haktuir katak kada semana ba fulan dahuluk nian, hahú husi loron 28 Abríl to’o loron 05 fulan-Maiu durante semana ida-ne’e APC rejista tipu dezastre iha territóriu hanesan totál uma estragu sia, anin sobu uma haat.
“Iha semana dahuluk hahú husi loron 28 fulan Abríl to’o 05 fulan-Maiu tinan ne’e ita rejista kazu ba dezastre naturais iha tipu sira hanesan anin sobu uma, bee sa’e, ahi han uma, no vítima ba dezastre hanesan ema mate no kanek, uma hetan estragu. Prienxe kritéria, númeru ema afetadu, ema evakua no apoiu emerjénsia”, Xefe gabinete Nelson Nunes informa ba jornalista sira iha edifísiu APC, Kaikoli, Dili, ohin.
Dezastre sira-ne’e akontese iha munisípiu lima hanesan Bobonaru, Likisá, Manatutu, Manufahi no Vikeke.
“Iha fali semana daruak hahú husi loron 05 to’o 12 fulan-Maiu tinan ne’e, APC kontinua rejista kazu dezastre naturais hanesan anin sobu uma, ema lakon, uma hetan estragu. Priense kritéria, apoiu de’it emerjénsia, númeru ema afetadus ne’ebé kompostu husi munisípiu haat hanesan, Baukau, Lauten, Likisá, Manufahi no RAEOA”, nia kontinua.
Nune’e komandu operasionál ho ekipa APC iha kada munisípiu halo kedas verifikasaun dadus no halo apoiu asisténsia emerjénsia ba família afetadu sira hanesan ai-han no APC munisípiu sira mós sei kontinua halo levantamentu detallu kona-ba sasan ne’ebé estragu no lakon.
“Atu hateten de’it katak iha semana ne’e, APC liuhusi diresaun nasionál rekuperasaun halo ona rekuperasaun ba iha munsípiu Ainaru, Aileu Lautein, Manufahi, Likisá no mós kapitál Dili. Halo ona rekuperasaun ba vítima afetadu sira iha tinan-2023 to’o 2025”, nia relata
Hetan rekuperasaun ne’e, tuir Xefe gabinete, tanba verifika husi funsionáriu pontu fokál APC ne’ebé daudaun ne’e destaka hotu ona iha kada munsípiu no sira mak iha kompeténsia ba halo verifikasaun dadus ba uma ne’ebé hetan estragus.
“Ita hotu hatene katak dezastre naturais ne’e nia akontese la’ós hein tinan ida mak akontese maibé nia akontese loro-loron, katak loron ida sempre akontese dezastre ne’ebé ita la espera ne’e naturalmente la’ós manutensaun husi ema nian. Tanba ne’e APC kada loron sempre rekolla dadus ba dezastre naturais ne’ebé akontese”, nia aumenta tan.
Pakote asisténsia rua
Pakote oferese asisténsia ba komunidade afetadu sira ne’e fahe ba pakote rua ida mak pakote emerjénsia no ida mak pakote rekuperasaun, enkuantu pakote emerjénsia ne’e la haree ba inísia uma ne’e oinsá maibé kuandu tama ba pakote rekuperasaun entaun tenke haree ba klasifikasaun abitasaun, bainhira identifika ona ninia kategória uma entaun hola parte ba rekuperasaun no durasaun ba prosesu ne’e bele to’o tinan tanba kestaun orsamentu.
Dadus kona-ba rejistrasaun dezastre naturál ne’ebé APC identifika hahú husi loron 28 fulan-Abríl to’o 12 fulan-Maiu tinan-2025 mak hanesan semana dahuluk anin sobu uma ida iha munisípiu Manatutu, bee sa’e 20 kompostu husi Manufahi 19 no Vikeke ida, ahi han uma lima kompostu iha munisípiu Likisá ida, Manatutu rua no Vikeke rua, uma hetan estragu neen kompostu husi Likisa ida, Manatutu tolu no Vikeke rua.
Ema mate na’in-rua husi Bobonaro ida no Likisá ida, ema kanek na’in-rua kompostu husi Manatutu ida no Vikeke ida, prienxe kritéria neen, apoiu emerjénsia 26, númeru ema afetadu na’in-137 kompostu husi Likisá haat, Manatutu 33, Manufahi 92 no Vikeke na’in-ualu, enkuantu ema evakua na’in-44 kompostu husi Likisá na’in-haat, Manatutu 33 no Vikeke na’in-hitu.
Entretantu, iha semana daruak nian anin sobu uma hamutuk tolu; iha munisípiu Manufahi ida, Likisá ida no RAEOA ida. Totál uma hetan estragu ida kompostu husi Manufahi ema mate na’in-ida husi Lauten, ema lakon na’in-ida kompostu iha munisípiu Baukau, prienxe kritéria na’in-ida, apoiu emerjénsia rua, númeru ema afetadu na’in-15 kompostu husi Likisá lima, RAEOA lima, Manufahi lima, enkuantu ema evakua laiha.
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





