VIKEKE, 26 Maiu 2025 (TATOLI)—Diretór Programa Dezenvolvimentu Nasionál Suku (PNDS) munisípiu Vikeke, Francisco S. Verela, informa projetu PNDS ba tinan 2024 ne’ebé implementa iha munisípiu Vikeke hamutuk 43 ne’e ne’e ninia progresu atinje ona 83.56%.
“Projetu PNDS regulár ba tinan 2024 hamutuk 43 nomós projetu adisionál hamutuk rua (2) ne’ebé konstrui kapela ba suku suku rua (2) hanesan suku Builo no Uabubu me’e orsamentu husi 2024 nian. Ba projetu adisionál ne’e kaplela ida mak ita finaliza ona mak kapela ba suku Builo nian,” Francisco S. Verela hateten ba Agncia Tatoli iha nia kna’ar fatin, ohin.
Nia hatutan, projetu PNDS regulár 43 ne’e iha projetu ida ho orsamentu 2024 nian mak la konsege implementa iha suku Babulu, postu Uatulari, ne’e ninia orsamentu fó fila-fali ona ba kofre Estadu iha tinan kotuk.
“Projetu tinan 2024 ida mak ita la konsege implementa kona-ba kontrusaun morru hale’u edifísiu eskola ho totál orsamentu hamutuk rihun $48,000, tanba iha kestaun tékniku balun husi suku Babulu rasik, halo mudansa ba obra nian maibé xefe suku rasik la aselera atividade. Entaun, to’o 31 Dezembru 2024, orsamentu automatikamente fila ba kofre Estadu. Tan ne’e, ita-nia suku Babulu ninia orsamentu mak la konsege ezekuta. Maibé, projetu ne’ebé implementa iha suku 35, obra balun remata ona no obra balun mak agora sei la’o, maibé besik atu finaliza ona,” nia hateten.
PNDS implementa obra ba ministériu sira hanesan Ministériu Saúde (MS) hodi reabilita postu saúde, morru no rezidénsia ba pesoal saúde, Ministériu Edukasaun (ME) kontrui edifísiu eskolár, morru, dapur ba programa merenda eskolár, Ministériu Obra Públiku (MOP) konstrui estrada no ponte ki’ik sira, Ministériu Agrikultura Peska, Pekuária no Floresta (MAPPF) konstrui irrigasaun no diresaun Agua Sanementu mak instala bee-moos ba komunidade.
“Ha’u hanoin PNDS ninia obra ne’e, ba ministériu haat nia servisu. Nune’e obra sira-ne’e ita implementa bazeia ba planu príoridade kada suku ida-idak aprezenta nia planu ne’ebé hetan aprovasaun iha suku, postu no munisípiu sira,” nia dehan.
Kona-ba kualidade obra, nia dehan, obra sira-ne’ebé implementa husi PNDS garante kualidade tanba kontrola husi komunidade, autoridade lokál no funsionáriu PNDS ne’ebé destakdu iha kada postu sira.
“Obra sira-ne’e povu nian, ne’ebé ita garante kualidade obra implementasaun ne’e 85%, maske orsamentu ki’ik, maibé ita jere ho di’ak hodi povu bele sente no uza obra referida”, nia akresenta.
Kona-ba dezafiu nia dehan, implementasaun obra tempu klíma udan PDNS hasoru difikuldade kondisaun estrada ne’ebé liga suku rurál, sempre sai difikulta ba distribuisuan materiál lokál no materiál fábrikanu sira. Tanba ne’e, sai obstaklu ba PNDS hodi finalize obra tuir tempu determina.
“Difikuldade ne’ebé durante ne’e ami implementa obra hasoru klíma udan no estrada liuliu ba suku sira-ne’ebé iha liu área remota sira. Maibé, suku sira-ne’ebé besik vila ne’e, ha’u sente di’ak. Dezafiu seluk mak transporte ba funsionáriu PNDS sira ba monitóriza obra, ita uluk iha motorizada maibé barak mak agora kondisaun aat,” nia hateten.
Tuir dadus implementasaun projetu PNDS ba tinan 2024 ne’ebé implementa iha suku 35, iha postu Lakluta, suku Ahik konstrui ponte ki’ik, suku Dilor reabilitasaun estrada lokál no valeta, suku Laline konstrui estrada lokál no suku Uma Tolu konstrui drainazen.
Postu Ossú suku 10, suku Builale rebilita estrada no ponte ki’ik, suku Builo konstrui rezidénsia ba pesoál saúde, suku Liaruka rezidénsia ba pesoál saúde no kontrui morru eskola Cai-Ua,suku Loihunu reabilita postu saúde no morru haleu postu saúde, suku Nahareka sistema bee-moos- bomba, suku Ossorua sistema bee-moos –gravitasaun, suku Ossú de Cima konstrui morru hale’u eskola Olokasa, suku Uabuku konstrui estrada betaun suku laran, suku Uagia konstrui estrada betaun suku laran no suku Uaibobo sistema bee-moos-bomba.
Postu Uatukarbau suku neen (6) suku Afaloikai konstrui morru haleu EBC 28 Novembru, suku Bahatata konstrui dapur merenda eskolár no mini merkadu, Irabin de Baixo konstrui valeta, suku Irabin de Cima konstrui morru protesaun, suku Loi Ulu loke estrada foun no suku Uani-Uma reabilita eskola saladeaula rua (2), estensaun sala ida (1) no konstrusaun irrigasaun.
Postu Uatulari suku neen (6) suku Afaloikai konstrui estrada lokál, suku Babulu pendente, suku Makadike reabilita eskola, suku Matahoi konstrui morru protesaun ba sekundáriu Sabika Besi Kulit, suku Uaitame konstrui morru protesaun postu Saúde,estrada no ponte ki’ik no suku Vessoru estensaun ba EBF Vessoru.
Vikeke Villa suku (10) suku Bahalara Uain konstrui estrada betaun, Bibileo konstrui estrada betaun, Karaubalu konstrui estrada betaun, suku Luka konstrui estrada betaun, suku Fatudere konstrui estrada betaun, Maluru osan la tama área LNG, suku Uaimori konstrui estrada lokál, suku Uma Ki’ik konstrui estrada lokál, suku Uma Uain Karik konstrui estrada betaun no suku Uma Uain Leten konstrui estrada betaun.
Entretantu, funsionáriu Servisu PNDS munisípiu Vikeke ne’ebé funsionáriu permanente na’in-(20), ajente na’in-ida (1), kazuál na’in-44 ne’ebé koloka ba postu administrativu lima hanesan Lakluta, Vikeke Vila, Ossú, Uatulari no Uatukarbau.
Jornalista : Vitorino Lopes da Costa
Editór : Cancio Ximenes




