iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

PM Xanana relata atividade iha Simeira ASEAN ba dala-46

PM Xanana relata atividade iha Simeira ASEAN ba dala-46

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, Vise-Ministra Asuntu ASEAN, Milena Rangel no delegasaun to’o hikas iha Timor-Leste hafoin partisipa iha Simeira ASEAN ba dala-46, iha Kuala Lumpur no hetan bem-vindu husi labarik sira, membru Governu, Parlamentu inklui entidade relevante sira, iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, Kuarta (28/05/2025). Imajen TATOLI/António Daciparu

DILI, 28 Maiu 2025 (TATOLI)Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão no delegasaun to’o hikas iha Timor-Leste hafoin partisipa iha simeira Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla inglés) ba dala-46, iha Kuala Lumpur, Malázia, durante loron-rua.

“Ha’u foin mak to’o fali husi Kuala Lumpur, hafoin loron-rua partisipa iha atividade simeira ASEAN ba dala-46 no durante loron-rua ne’e intensivu no di’ak tebes ba ita-nia aprendizajen,” PM Xanana hato’o ba jornalista sira, iha salaun VIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, Kuarta ne’e.

Iha loron dahuluk, membru ASEAN sira hato’o planu, vizaun no asaun ne’ebé di’ak kona-ba inkluzaun no sustentabilidade.

“Entaun ne’e di’ak tebes hodi haree katak ASEAN ne’e komesa reforsa-an daudaun hanesan família ida. Kuandu ita temi inkluzasaun la’ós ba rai, maibé ba segmentu tomak, katak sira mós temi feto, idozu, vulnerável no defisiénsia. La’ós sustensabilidade nu’udár rai ida no membru ASEAN hanesan família ida, entaun tenke komesa hanoin daudaun ona halo buat ne’ebé atu dezenvolve rai no povu ho hanoin dehan país sustentável,” nia akresenta.

Notísia relevante : PM Xanana viajen bá Malázia hodi partisipa Simeira ASEAN ba dala-46

Iha parte lorokraik, Estadu membru sira ko’alia kona-ba vizaun boot ho Malázia nu’udár Prezidénsia ba ASEAN to’o 2045.

“Sira aborda asuntu oin-oin kona-ba ekonomia, polítika, relasaun esterna, agrikultura, turizmu rekursu umanu, no ba área hotu hodi buka impulsiona hanoin, motiva liberál no sosiedade tomak  hodi komesa haree no hadi’a ASEAN,” Xefe Governu relata.

Nota mós katak, rai boot sira iha mundu hahú ko’alia kona-ba direitu internasionál.

Asosiasaun rejionál ne’e mós hakarak reforsa kompromisu ba pás no estabilidade hodi hanoin katak se ohin loron haree ba mundu, iha fatin barak mak sei akontese funu, oho-malu, tanba ne’e Estadu membru sira tenke komprometidu ba pás tanba se laiha pás mak laiha mós dezenvolvimentu.

“Durante iha atividade ne’e ko’alia buat oinoin kona-ba dizitalijasaun, péritu, intelijénsia artifisiál, no buat seluk tan ne’ebé di’ak tebes atu loke mós ita-nia hanoin bainhira ita preparadu ona no sei tama ba ASEAN,” nia hato’o.

Iha loron daruak, nasaun poderozu sira inklui Xina hamutuk ho Estadu membru reafirma kooperasaun iha área polítika internasionál hotu, liuliu kona-ba mobilidade ema , edukasaun no seluk tan.

Aselera lejizlasaun

Biban ne’e, Xefe Governu husu Parlamentu Nasionál (PN) atu aprova lei sira-ne’ebé liña ministeriál submete molok Timor-Leste sai membru plenu.

“Atu fó hanoin ba Parlamentu Nasionál tanba ASEAN Inter-Parliamentary Assembly (AIPA) fó hatene ona ba Prezidente Parlamentu Nasionál, no sei fó hatene mós ba Parlamentár sira iha ne’e katak, buat hotu ne’ebé presiza liuhusi Parlamentu hanesan lei no rezolusaun ruma, favór ida haka’as-an ba hodi aprova lalais,” PM Xanana katak.

Xanana kontente tanba rai hotu espresa sira-nia vontade no dispozisaun atu simu Timor-Leste nu’udar membru plenu ASEAN no iha tempu hanesan husu atu hadi’a didi’ak dezenvolvimentu no prepara nafatin ba serimónia ofisiál iha Outubru.

PM mós apela ba membru Governu sira hotu atu serbisu maka’as no halo koordenasaun di’ak iha liña ministeriál.

“Membru Governu sira mós tenke serbisu hamutuk ho liña ministeriál sira atu iha koordenasaun ba malu hodi serbisu hamutuk tanba hela de’it fulan-haat Timor-Leste tenke preparadu,” nia reforsa.

Timor-Leste tenke kumpre pilar importante tolu ASEAN kona-ba ekonomia, sosiu kulturál no polítika seguransa.

“Pilar importante tolu ne’e finaliza hotu ona no kritéria ne’ebé ASEAN fó mai ne’e mós kuaze priense hotu ona tanba Timor-Leste nia preparasaun atu tama ba adezaun ASEAN ne’e hahú kedas iha tinan 2011,” nia tenik.

Jornalista     : Alexandra da Costa

Editora          : Julia Chatarina

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!