KOVALIMA, 30 Maiu 2025 (TATOLI)- Asembleia Mekanizmu Timor-Leste (CCM-TL) halo aprezentasaun rezultadu fiskalizasaun ba programa tolu husi Sentru Sentru Saúde, Servisu munisipál saúde Kovalima no Ospitál Referénsia Suai.
Ekipa ne’ebé durante halo fiskalizasaun semana ida, iha munisípiu Kovalima ne’e kompostu husi CCM-TL, Institutu Nasionál Farmásia, Produtu Medikamentu (INFTL) iha munisípiu Kovalima.
Prezidente CCM-TL, Zelia Fernandes, informa, razaun halo fiskalizasaun tanba Fundu Globál mak finansia ba moras tolu mak hanesan, moras Tuberkuloze (TBC), HIV no moras Malária iha munisípiu Kovalima
“Country Coordinating Mechanism (CCM-TL) órgaun ne’ebé atu halo supervizaun ba ezekusaun no prestasaun servisu liga ba moras sira hanesan TBC, HIV no Malária. Ami mai halo fiskalizasaun hodi haree besik progresu servisu husi ezekusaun orsamentu ne’ebé mai husi Fundu Globál”, Prezidente CCM-TL, Zelia Fernandes dehan ba jornalista sira, iha salaun AMC, ohin.
Atividade fiskalizasaun ne’e, atu hatene progresu servisu kada sentru saúde no dezafiu ne’ebé sira hasoru, durante halo implementasaun, nune’e bele aborda nia rekomendasaun hodi bele relata ba órgaun relevante sira hanesan Ministériu Saúde.
Fiskalizasaun importante, nune’e ba futuru atu hadi’a buat balun tanba durante halo fiskalizasaun deskobre buat balun iha terrenu –oinsá mak bele buka solusaun. Problema ne’ebé mak identifikadu, rekomenda hosi nasionál maibé kestaun tékniku balun kompeténsia munisípiu.
“Hafoin fiskalizasaun presiza halo validasaun no konfirmasaun. Durante sira ne’ebé fó informasaun, ne’ebé ami identifika, problema jerál hodi implika implementasaun programa ba moras tolu problema eletrisidade mate difikulta sampel (amostra) ne’ebé ita foti atu identifika ba moras tolu no mós problema sira seluktan”, nia informa.
“Ha’u hakarak agradese ekipa CCM-TL, ba fiskaliza hodi haree progresu servisu durante la’o. Ami hala’o servisu iha dezafiu. Nune’e, sei haree hamutuk rezultadu husi ekipa durante semana ida identifika ohin ita bele partilla informasaun ba malu nune’e buka nia solusaun”, nia dehan.
Reprezentante Prezidente Autoridade Munisípiu Kovalima, Caetano dos Santos apresia servisu husi ekipa CCM-TL mai iha Kovalima hodi halo fiskalizasaun ba dadus ba moras sira hanesan, TBC, HIV no moras Malária
“Ita hatene Kovalima hela iha fronteira daudaun ne’e tempu klimátika udan nune’e sira prezente apar duni ho situasaun. Ita hatene dadus ne’e importante sai hanesan evidénsia. Ita hotu presiza esforsu”, nia fó hanoin.
Tuir dadus ne’ebé aprezenta hosi CCM-TL, prosesaun dadus populasaun husi setór saúde iha munisípiu Kovalima hamutuk 112,542.
Bazeia rezultadu aprezentasaun husi CCM-TL kona-ba moras tolu ne’e hanesan TBC, HIV no Malária, kazu kumulativu HIV, hahú 2012-2025 hamutuk 94. Husi númeru ne’e, hetan tratamentu 45, mate 33.
Moras Tuberkuloze, hahú Janeiru to’o Maiu 2025 ne’e hamutuk 110. Husi totál populasaun 112,542, ne’ebé hatudu nia rezultadu atinjimentu sei ki’ik nune’e iha futuru presiza hadi’a. Enkuantu, moras Malária la iha.
Tuir orbservasaun jerál, menus rekursu umanu, menus formasaun ba iha programa tolu, pesoál programa balun kaer programa doubru, estatus programa ne’ebé esperiénsia ona maibé la klaru hodi prejudika ba prestasaun servisu, la iha farmaseútiku iha ospitál referál nune’e maioria tékniku farmásia no menus médiku espesialista husi timor-oan; maioria husi kubanu no seluktan.
Jornalista:Celestina Teles
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
