VIKEKE, 24 Juñu 2025 (TATOLI)—Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Tomás do Rosário Cabaral, husu Autoridade Munisípiu Vikeke esforsu aan hodi pasa iha avaliasaun dezentralizasaun administrative no podér lokál.
“Ha’u husu autordiade sira iha munisípiu Vikeke tenke hadi’a aan para tinan ida-ne’e halo avaliasaun Vikeke bele pasa ba dezentralizasaun podér lokál. Se tinan ida-ne’e la pasa, tinan oinla halo ona. Tanba iha reazolusaun tinan 2027, sei iha primeiru munisípiu ne’e, ita-boot sira sei la ba, se ita-boot sira lakohi hakas aan,” Governante ne’ e hateten ba Agência Tatoli, iha Vikeke, ohin.
Ministru ne’e dehan, avaliasaun dezentralizasaun podér lokál tinan kotuk laiha munisípiu ida mak ultrapasa, nune’e avaliasaun agora ne’e fó biban ba munisípiu ida-idak atu esforsu-aan.
“Se tinan ida-ne’e (2025) laliu avaliasaun, tinan oin ita labele halo avaliasaun. Se tinan ida-ne’e avaliasaun di’ak bele pronunsia ona, depois eleisaun prezidensiál, sei iha eleisaun poder lokál. Poder lokál mak la akontese, ha’u husu povu no husu ita-boot (estrutura autoridade) sira tanba ita boot sira mak na’in ba governasaun lokál. Se na’in sira mak la funsiona ho di’ak, ita sei hela hotu. Nune’e, hapara ona hafuhu malu, ha’u iha Dili ha’u simu informasaun katak diretór sira tun ba Dili PAM lahatene, hafuhu malu mak la para,” nia dehan.
Nia preokupa, se demora nafatin 2027 la ba dezentralizasaun administrativa no poder lokál, Governu laiha kbiita atu finansia ba munisípiu sira.
Se 2027 mak munisípiu Vikeke tama ona poder lokál, Governu husu povu Viekke no autoridade sira hamutuk hodi sei goja orsamentu rasik., tanba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 20% sei hasai hodi tau ba podér lokál.
Tomás haktuir, agora daudaun ne’e autoridade munisípiu sira sei simu emvelope fiskál iha Orsamentu Jerál Estadu nune’e ba tinan 2025 munisípiu hetan OJE hamutuk millaun $10-resin.
“Tanba ne’e ha’u husu ba estrutura autoridade munisípiu koordena no halo sensibilizasaun sai ba suku, xefe aldeia sira no organizasaun administrasaun suku reativa sira. Nune’e, ita bele pasa iha avaliasaun dezentralizasaun podér lokál. Ha’u rekomenda ba estrutura autoridade munisipiu tenke halo planu konjunta ba suku no postu sira,” nia hateten.
Tanba ne’e, nia dehan, Governu Sentrál aloka ona servisu diresaun 19 mak iha munisípiu Vikeke inklui Programa Dezenvolvimentu Nasionál Suku (PNDS), nune’e nasionál mai husu autorizasaun ba munisípiu.
Hatán ba ida-ne’e, Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Vikeke, Francisco C.S de G. Soares, haktuir durante ne’e autoridade buka maneira ba preparasaun polítika implementasaun ba dezentralizasaun admninstrativa no podér lokál ba infraestrutura.
“Preparasaun ba dezentralizasaun podér lokál autoridade munisípiu Vikeke ita halo ona preparasaun no tinan 2025 sei harii edifísiu kámara munisípiu ne’ebé mak sei konstrui. Inklui preparasaun sira seluk hanesan orgniza kapitál ba ordenamentu iha Vikeke ne’ebé liga dezentralizasaun administrative no podér lokál nian hodi prosesu avaliasaun mínimu sira husi Governu sentrál,” nia dehan.
Jornalista : Vitorino Lopes da Costa
Editór : Cancio Ximenes





