Gabinete Kombate Korrupsaun rejista inkéritu 95, maioria krime kontrabandu
DILI, 02 Jullu 2025 (TATOLI) – Gabinete Sentrál Kombate Korrupsaun no Kriminalidade Organizadu (GSKKKO) iha Ministériu Públiku (MP) rejista inkéritu foun 95 iha tinan kotuk, maioria ho krime kontrabandu ne’ebé korresponde ba 28,42%.
Dadus ida-ne’e, mai husi relatóriu MP relativa tinan judisiál 2024 ne’ebé aprezenta ba Parlamentu Nasionál (PN), ohin.
‘’Durante tinan 2024, inkéritu foun ne’ebé rejistu iha GSKKKO hamutuk 95, iha ne’ebé 42 refere ba krime sira komete iha ezersísiu funsaun públika sira no 53 hirak seluk relativu ba tipu krime seluk”, haktuir relatóriu ne’e.
Tuir dokumentu ne’e, persentajen kriminalidade iha GSKKKO iha 2024 ne’e, abuzu podér iha 15,79%, korrupsaun pasiva ba aktu ilísitu 5,26%, korrupsaun ativa 1,05%, korrupsaun pasiva ba aktu lísitu 2,11%, pekulatu 14,74%, partisipasaun ekonómika iha negósiu 5,26% no kontrabandu 28,42%.
Tráfiku umanu iha 6,32%, brankeamentu kapitál 6,32%, deskamiñu 4,21% no burla 3,16%. Enkuantu ba falsifikasaun dokumentu, danu ho violénsia, fraude fiskal, asosiasaun kriminoza, tentativa omisídiu, kontra flora ka fauna, no koasaun seksuál ho kada rejista 1,05%.
Totál husi inkéritu entrada sira iha 2024 hamutuk 95, ki’ik liu kompara ho tinan 2023 nian ne’ebé rejista 98. “Tanba inkéritu sira ne’ebé tama iha tinan referidu menus inkéritu tolu korresponde ba redusaun ida ho pursentu 3,06%”, relatóriu ne’e hato’o.
Iha tinan kotuk, inkéritu sira ne’ebé enserra hamutuk 92, kompara ho 2023 konklui 102. Husi inkéritu enserradu 92 ne’e, 37 mak ho despaxu akuzasaun, 55 ba arkivamentu no 25 remete ba órgaun no servisu seluk. No hato’o ona interpostu rekursu hamutuk 12 no aprezenta kontra-alegasaun ba rekursu interpostu husi arguidu sira hamutuk ualu.
Totál kazu pendénsia sira husi tinan kotuk ne’ebé tranzita ba tinan ne’e hamutuk inkéritu 107 no husi tinan 2023 ba 2024 iha 128.
Durante 2024, majistradu sira Ministériu Públiku nian ne’ebé hala’o funsaun sira iha GSKKKO realiza ona dilijénsia inkéritu sira hamutuk 281 no partisipa iha sesaun sira julgamentu nian iha 382, iha primeiru interrogatóriu 11 no julgamentu móvel 37.
GSKKKO atribui podér sira kona-ba investigasaun kriminál nian ba órgaun polísia kriminál no ba ofisiál justisa sira iha 2024 iha inkéritu hamutuk 53. Husi númeru ne’e, delega ba ofisiál justisa 14 (konklui 13), ba Komisaun Anti-Korrupsaun 13 (konklui 2), ba Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PSIK) 35 (konklui 22) no ba Polísia Nasionál Servisu Investigasaun Kriminál (PNSIK) neen (konklui tolu).
GSKKKO haktuir termu sira artigu 77.º no 78.º Estatutu Ministériu Públiku, nu’udar servisu koordenasaun ida no diresaun investigasaun nian, prevensaun no intervensaun sira hotu husi Ministériu Públiku nian relativa ba iha kombate korrupsaun no kriminalidade ne’ebé organizadu tebetebes ka ho kompleksidade espesiál.
Kompete ba nia atu koordena diresaun investigasun, iha ámbitu inkéritu nian, relasiona ho krime korrupsaun sira definidu iha Lei nº 7/2020, iha loron-26, fulan-Agostu, no mós krime obstrusaun sira ba produsaun prova sira, obstrusaun ba atividade sira husi majistradu ka funsionáriu, asosiasaun kriminozu, organizasaun terrorista no terrorizmu sira, finansiamentu terrorizmu, brankeamentu kapitál, tráfiku estupefasiente, no seluk tan.
Sei iha mós kompeténsia seluk atu diriji inkéritu no ezerse asaun penál relasiona ba krime sira ne’ebé mensiona bainhira montante envolvidu sira superiór rihun $10 ka ninia ajente sira nu’udar titulár ka membru husi órgaun soberania.
No iha tan kompeténsia atu dirije inkéritu no ezerse asaun penál, ho forma eskluzivu, sein konsidera montante sira ka kualidade ajente envolvidu sira, bainhira krime ne’e, tribunál judisiál primeira instánsia Díli nu’udar tribunál kompetente mak julga.
Aleinde husi krime sira ne’e, GSKKKO mós dirije inkéritu no ezerse asaun penál, bazeia ba despaxu Prokuradór-Jerál Repúblika, relasiona ho krime sira ne’ebé manifesta gravidade, liuliu kompleksu ka bainhira dispersaun husi atividade kriminoza sira justifika ba diresaun ne’ebé konsentra iha investigasaun.
Durante 2024, Prokuradór Repúblika na’in-lima, ofisiál justisa 14, adjuntu eskrivaun haat, ofisiál dilijénsia sia no funsionáriu rejime jerál hitu mak ezerse funsaun sira iha GSKKKO.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
