Husi Iliomar bá Xina – Joven ida nia mehi bele inspira ema seluk

DILI, 07 Jullu 2025 (TATOLI) – Iha aldeia ki’ik ida iha Iliomar, iha ne’ebé asesu ba infraestrutura, eletrisidade no internét ne’ebé seidauk estavel, mosu istória inspiradora ida. Istória ida-ne’e mai husi joven timoroan ida ho naran Esmeraldito Ferreira, ne’ebé transforma dezafiu sira ba buat di’ak, no halo nia mehi ne’ebé imposivel atu sai médiku, sai realidade.
Esmeraldito ne’ebé hala’o estudu iha Xina, remata ona nia lisensiatura iha universidade prestijiada ida, no hanesan estudante internasionál ida ne’ebé di’ak liu iha Universidade Fudan no daudaun kontinua nia mestradu.
Nia la’ós de’it símbolu perseveransa, maibé mós esperansa ba jerasaun foun sira ne’ebé buka dalan atu hetan futuru di’ak.

Moris husi família simples, Esmeraldito, tinan 26, ne’ebé hasoru difikuldade nafatin mantein nia mehi atu estuda iha área medisina. Nia prinsipál motivasaun mai husi figura familiár ida, nia tiu rasik, pesoál saúde ne’ebé lakon vida iha tempu luta ba independénsia Timor-Leste nian.
“Ha’u promete ba hau-nia an atu realiza mehi ne’ebé iha no sai hanesan mós esperansa ba hau-nia família no nasaun”, nia konta.
Iha 2017, mehi ne’e komesa atu konkretiza kuandu nia hetan bolsa estudu husi Governu Xina atu bá kursu iha área medisina iha Universidade Fudan. Maibé, nia jornada ezije sakrifísiu boot iha inísiu.

“Obrigatoriamente tenke hola billete rasik no halo viajen mesak husi Timor-Leste mai Xina”, nia konta.
To’o iha Xina, realidade kompletamente lahanesan, língua, hahán, konstume no klima. Antes nia atu hahú nia kursu, nia tenke dedika tinan ida tuir kursu pré-médiku no aprende lian mandarin, nune’e bele uza ba moris loroloron nian no ba estudu iha país ne’e.
“Ha’u aprende língua hamutuk ho estudante internasionál sira husi nasaun seluk, depois hakat ba estuda medisina nian”, nia relembra.
Mezmu hatene ona língua, dezafiu kontinua iha, tanba nia tenke eskola hamutuk ho kolega xinés sira ne’ebé ezije Esmeraldito halo esforsu liután.

“Hau uza hau-nia abilidade komunikasaun ne’ebé di’ak hodi halo kolega ho ema xinés no profesór atu estuda hamutuk, apoia malu hodi hasoru dezafiu sira ne’ebé iha”, nia dehan.
Iha 2024, Esmeraldito konklui nia lisensiatura iha Medisina no Sirurjia (MBBS, sigla inglés). Durante nia perkursu, nia envolve iha atividade sosiál oioin no programa saúde públika nian. Nia mós hanesan líder Asosiasaun Estudante Timoroan iha Xina, atu ajuda estudante foun sira adapta no hametin relasaun internasionál.
Joven Iliomar ne’e, hetan rekoñesimentu hanesan estudante di’ak liu iha universidade Fudan. “Rekoñesimentu ida-ne’e la’ós de’it tanba valór akadémiku sira, maibé mós tanba ha’u-nia kompromisu no envolvimentu iha atividade hotu”, nia relata.

Durante nia kursu, nia halo mós estájiu iha Ospitál Huashan, ospitál afiliadu ida prestijiadu husi Universidade Fudan, iha ne’ebá, nia kontaktu direta ho pasiente sira no dezenvolve nia abilidade nu’udar médiku. Husi ne’e mak mosu momentu sira markante liu ba nia moris.
“Ha’u laran-taridu ka ta’uk bainhira atende pasiente troka nia bandajen. Maibé, bainhira pasiente dehan ‘obrigadu, doutór’, ha’u sente katak ida-ne’e maka dalan ne’ebé ha’u hili no tenke tuir”, nia relembra.

Agora, nia kontinua nia espesializasaun iha Dermatolojia no Venerolojia iha Dermatology Department of Guangdong Provincial Hospital of Chinese Medicine, Esmeraldito mantein nia kompromisu atu filafali mai Timór no implementa koñesimentu ne’ebé nia hetan.
“Buat hotu ne’ebé ha’u aprende iha Xina mak hakarak lori fila no aplika ba iha nasaun”, nia afirma ho entuziasmu.
Nia mós reforsa importánsia husi kooperasaun internasionál, liuliu Xina no Timor-Leste. Nia agradese ba oportunidade ne’ebé hetan no espera katak kooperasaun ne’e kontinua, liuliu iha área edukasaun, saúde, infraestrutura, no seluk tan.

Esmeraldito mak ezemplu reál ne’ebé ho determinasaun, apoiu familiár no esforsu pesoál, ne’ebé posivel transforma realidade. Nia fiar katak maiór rekursu Timor-Leste mak juventude edukada, kapasitada no nakonu ho esperansa.
“Timor-Leste sei joven hela. Buat ida ne’ebé presiza liu mak joven sira ne’ebé edukadu, iha abilidade, no esperansa”, konklui.
Nia jornada, hahú iha Iliomar no impulsiona ho mehi ida, hatudu katak laiha ida mak imposivel kuandu liuhusi dalan fiar, korajen no propózitu.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

