DILI, 10 Jullu 2025 (TATOLI)—Ministru Negósiu Estranjeiru Malázia, Honourabel Dato’ Seri Utama Haji Mohamad bin Haji Hasan, deklara adezaun formál Timor-Leste nian ba ASEAN marka ona ba 26 Outubru 2025 ne’e, iha simeira Xefe Estadu no Xefe Governu ba da-47 ne’ebé sei hala’o iha Kuala Lumpur, Malázia.
Notísia Relevante: PM Malázia husu Estadu Membru ASEAN apoia TL nia adezaun
Deklarasaun ne’e hato’o husi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito Freitas hafoin partisipa hanesan observadór iha retiru Ministru Negósiu Estranjeiru ASEAN, ne’ebé lidera husi Ministru Negósiu Negósiu Estranjeiru Malázia enkuantu Prezidente ASEAN 2025, Honourabel Dato’ Seri Utama Haji Mohamad bin Haji Hasan, iha Sentru Konvensaun Kuala Lumpur, Malázia.
Ministru Bendito klarifika, polémika kona-ba pozisaun Myanmar nian ne’e sei la fó impaktu ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN, bazeia ba desizaun ne’ebé foti ona husi líder sira iha simeira ASEAN ba da-46 iha Maiu liuba mak desizaun finál ne’ebé tenke kumpre.
“Atu informa mós ba maluk sira katak, loron 26 Outubru ne’e, ita formalmente sai membru plenu ASEAN iha ona desizaun polítika ne’ebé foti husi líder sira ASEAN nian iha simeira ba da-46. Tanba ne’e, enkontru Ministru Negósiu Estranjeiru (MNE) ASEAN ba da-58 ne’e reafirma katak, desizaun líder sira-nian ne’e final, ita hotu-hotu atu kumpre de’it preparasaun téknika ba Timor-Leste nia adezaun plena,” Ministru Bendito hateten liuhusi nota imprensa ne’ebé Agência Tatoli asesu, ohin.
Ministru haktuir, retiru ne’e marka mós prezensa husi Reprezentante husi Myanmar nian no hato’o katak, sira la blokeia Timor-Leste atu tama bá ASEAN, maibé husu Ministru Negósiu Estranjeiru Timor-Leste atu hakerek karta ba Ministru Negósiu Estranjeiru Myanmar hodi reitera nasaun rua nia kooperasaun bilaterál.
“Tanba ne’e parte Myanmar hato’o kedas katak, ami la blokeia, ami sei kumpre liuhusi prosedimentu internu kona-ba desizaun ne’ebé ligasaun ba Timor-Leste nia situasaun. Delegasaun Myanmar husu para MNEK Timor-Leste hakerek karta ida ba sira-nia MNE iha Myanmar para atu reforsa tan ita-nia koooperasaun no boa-vontade atu servisu hamutuk iha parseria ba futuru,” nia dehan.
Durante retiru Ministru Negósiu Estranjeiru Singapura, Vivian Balakhrisnan mós foti kestaun ne’e ho sériu tebes hodi subliña kona-ba impaktu integrasaun rejionál no situasaun Timor-Leste nian iha rejiaun inklui mós iha aspetu relasaun kulturál no relasaun entre ema ho ema.
“Ministru (Vivian Balakhrisnan) mós ko’alia forte katak, labele tan de’it prinsípiu la interferénsia husi nasaun ida-ne’ebé dalaruma tanba kestaun umanitáriu ou demokrátiku no direitu nian sai fali hanesan refen ida atu blokeia Timor-Leste ninia kandidatura ba ASEAN,” nia hateten.
Ministru Bendito Freitas hateten, hafoin ramata Enkontru Ministeriál ASEAN ne’e, sei hakerek karta ba nia omólogu Ministru Negósiu Estranjeiru Myanmar liuhusi Reprezentante Myanmar nian hodi manifesta nasaun rua nia boa-vontade atu servisu hamutuk no haforsa liután kooperasaun entre nasaun rua.
TATOLI
