DILI, 21 Jullu 2025 (TATOLI)—Ekipa konjunta Sekretaria Estadu Asuntu Toponimia Organizasaun Urbanu (SEATOU) ho ekipamentu pezadu sira, ‘hamamuk’ ona uma-kain 61 iha Aitarak-laran, ne’ebé antes ne’e hetan ona notifikasaun no hetan markasaun iha idaidak ninia uma hodi halo despeju administrativu.
Ekipa konjunta SEATOU kompostu husi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPFF), Sekretaria Estadu Terra no Propriedade (SETP), Ministériu Obra Públika (MOP), inklui Autoridade Seguransa, Defeza no Suku.
“Komunidade ne’ebé maka ekipa hasai ne’e uma-kain hamutuk 61 sei desloka bá fatin seluk iha Dili laran no munisípiu,” Sekretáriu Estadu Asuntu Toponimia Organizasaun Urbanu, Germano Santa Brites, hato’o ba jornalista sira iha Aitarak-Laran, Palásiu Prezidensiál oin, Aitarak-Laran, Segunda ne’e.
Husi uma-kain 61 ne’e, iha ualu mak desloka bá munisípiu no sira seluk bá sira-nia fatin iha Dili laran hanesan Bairru-Pité, Manleuana no seluk tan.
“Durante ne’e sira uza de’it espasu ne’e hodi buka moris, agora Estadu presiza ona, sira prontu koopera no entrega fatin ne’e filafali mai Estadu hodi halo dezenvolvimentu ba ita-nia rai rasik,” Sekretáriu Estadu akresenta.
Notísia relevante : Governu halo ona pagamentu ba uma-kain 20-resin ne’ebé hetan despeju administrativa iha Aitarak-Laran
Governante ne’e dehan, Estadu sei halo dezenvolvimentu ba espasu ne’e, tanba ne’e presiza ema hotu nia kolaborasaun no kooperasaun nune’e bele aselera serbisu.
“Estadu nia sasán hela ba Estadu, labele okupa beibeik, komunidade sai husi rai Estadu simu tiha ona buat ruma mak fila bá hela nafatin iha rai Estadu. Ita sobu hetan ne’e pasiénsia tanba dadus sira ne’e iha SEATOU nia liman ona,” nia esplika.
Fatin ne’e identifikadu ona iha fulan hirak liubá no tama ona ba Prezidénsia Repúblika nia planu dezenvolvimentu.
”Ita-nia maun-alin no komunidade iha ne’e sira koopera ho Governu kapas tebes. Loron hirak nia laran ita fó avizu ona sira koopera ho Governu, sira kompreende duni fatin ne’e Governu atu halo buat seluk, ne’ebé sei konstrui planu Estadu. Tanba ne’e mak ita mai iha ne’e atu ajuda muda ita-nia maluk sira-nia sasán no rikusoin bá sira-nia fatin no balun bá iha munisípiu,” Governante ne’e tenik.
SEATOU halo liña koordenasaun ho Kaza Sivíl Prezidénsia Repúblika hodi prepara transporte ba komunidade ne’ebé hakarak fila bá munisípiu orijin, enkuantu afetadu ne’ebé iha munisípiu Dili sei hetan apoiu husi Ministériu Edukasaun (ME), MOP, no MAE.
Aleinde ne’e, planu libertasaun fatin sei to’o iha parte estrada sorin Kampu-Alor.
“Ita sei selebra tiha fatin sira ne’ebé mak seidauk finaliza ne’e konklui halo hotu tiha maka ita haree, tanba presiza harii edifísiu boot ruma Ministeriu atu uza. Tanba ne’e, ministériu nia rai ita hanesan povu ba rai ida-ne’e ita prontu no tenke koopera hodi halo dezenvolvimentu ba ita-nia rai. Ita tenke fila ba idaidak ninia fatin, sira ne’ebé uma iha Dili laran bele fila bá fatin,” nia katak.
Afetadu prontu koopera
Afetadu despeju administrativu iha aldeia Laloran, suku Bairru-Pité, Maria do Nascimento, prontu koopera hodi Estadu bele halo dezenvolvimentu.
“Ami hela iha ne’e kleur, maibé Prezidente Repúblika atu foti fatin ne’e hanesan Komunidade prontu kolabora ho Governu. Ami prontu koopera ho Governu, importante mak labele halo komparasaun rai Estadu no rai ida-ne’e,” nia hato’o.
Maria do Nascimento dehan, rai no uma Estadu nian, Governu iha direitu hodi foti maibé sasán sira ne’e uza osan privadu.
“Antes kontrui edifísiu Palásiu Prezidensiál, ami-nia uma ka barraka sira ne’e hamriik ona, tanba momentu inundasaun bee tama iha ne’e Prezidente salva povu iha fatin ida-ne’e. Nai-ulun sira atu rona ka la rona ami ko’alia hela ba de’it. Ami-nia avo Dom Apolinário mak entrega rai ne’e hodi hein aviaun, ami ko’alia kona-ba rai hanesan povu nia direitu laiha ona ema mai ne’e ko’alia de’it ba uma,” nia haktuir.
Antes ne’e, ekipa husi MOP sukat ona rai ne’e no konfirma dokumentus sira ho abitante sira.
“Imi mai sukat tun-sae hodi povu mós hanoin rai ne’e povu nian, ami-nia dokumentu rai mós iha hela. Rai ne’e lá’os hanesan iha 1999 ema mai okupa arbiru de’it ne’e lae, tun ba ne’e ema hotu hatene rai no uma Estadu, tanba ne’e estadu iha direitu foti, maibé rai ida-ne’e privadu ami-nia avo Dom Apolonário mak oferese hodi hein aviaun, agora ami fatin laiha atu hela, entaun ami hein de’it osan indenizasaun nian,” nia tenik.
Komunidade sira prontu koopera ho Governu hodi hamamuk fatin no dokumentu mos submete ona, maibé kuaze afetadu laiha uma.
“Tanba ne’e ami hein hela osan indenizasaun husi Governu ne’e, osan ne’e temi de’it klamar isin lolon laiha, ami la kontra maibé ko’alia de’it hodi nai-ulun sira rona,” nia hato’o.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina
