DILI, 25 Jullu 2025 (TATOLI) – Ministériu Saúde serbisu hamutuk ho Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), tempu-badak, sei fó kursu diploma pos-graduadu Medisina Família Intregadu (MFI) –abordagem médiku ne’ebé fó atensaun integrál ba individuál no família iha kontestu komunidade, ba profisionál saúde hamutuk na’in-24 iha Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV).
“Ohin Governu liuhusi Ministériu Saúde hahú halo lansamentu Pos-graduasaun Medisina Família Integradu ba profisionál saúde hamutuk na’in-24, ne’ebé mak servisu hamutuk ho Hospitál Nasionál Guido Valadares, Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste, iha tempu-badak sei hahú, tanba programa ne’e estabelese kuaze tinan-ida ho balun, maibé ohin mak foin halo lansamentu,” Reitór UNTL, João Martins dehan ba jornalista sira, iha ámbitu loron nasionál saúde ba dala-10 iha BJ Habibie, ohin.
Reitór João Martins dehan, programa ne’e sei hahú iha tempu-badak. Preparasaun ne’e kle’ur loos ona, entaun preparasaun entre Ministériu Saúde, UNTL, INSPTL no mós HNGV la’o kle’ur tiha ona – kuaze tinan ida ho balun foin mak konsege halo lansamentu.
“Espera katak profisionál saúde na’in-24 bele aproveita tempu ho didi’ak, tanba profesór sira ne’e kuaze preparadu ona, depois lansamentu iha semana oin sira bele hahú formasaun,” nia dehan.
Ne’ebé, tuir akademista ne’e, espera profisionál saúde na’in-24 bele aproveita di’ak no bele hahú formasaun ne’e iha tempu barak tanba profesór sira, tantu iha área klínika no mós iha área saúde públika, sira prontu hotu ona, depois lansamentu semana ohin sira komesa formasaun ona.
Kona ba formadór sira ne’e, reitór ne’e dehan, sira HNGV, dosente UNTL, envolve mós husi Ministériu Saúde.
“Durasaun ba formasaun ne’e tinan rua hahú husi tinan ne’e to’o 2027, mak foin remata iha área ida de’it mak medisina famíliar Integradu. Sira sei halo rotasaun iha ospitál sira durante tinan ida depois ba área komunitária nian, tinan ida iha sentru saúde sira no sira hamutuk na’in-24”, nia informa.
Iha fatin hanesan, Embaixadór Austrália iha Timor-Leste William Terrence Costello, dehan, , estabelesimentu Programa pos-graduasaun iha Medisina Famíliar Integradu hanesan komponente importante ida husi investimentu Austrália nian ba prestasaun saúde ba komunidade sira iha Timor-Leste.
“Ita hatene katak Timor-Leste, sei presiza médiku ne’ebé treinadu ho di’ak, iha sentru saúde komunitáriu hodi fó atendimentu ba komunidade. Ami mós komprende katak Ministériu Saúde, iha vizaun atu hadi’a kualidade ba espesialista sira iha rai-laran, hodi prevene transreferénsia ba iha rai-li’ur ne’ebé presiza kustu bo’ot,” Embaixadór Austrália William Terrence Costello dehan.
William Costello konsidera, estabelese diploma Pos-graduasaun Medisina Famíliar Integradu, sei kontribui hadi’a kualidade prestasaun kuidadu saúde primária iha Timor-Leste.
Nune’e mós bele prepara matéria atu dezenvolve, programa espesializada ba médiku timoroan sira iha instituisaun akademia lokál hanesan, Universidade Nasionál Timor Lorosa’e. “Seremónia lansamentu ohin loron hanesan etapa signifikativa ida ba esforsu, atu reforma sistema saúde iha Timor-Leste,” nia informa.
Austrália sei kontinua apoia Ministériu saúde hamutuk ho Ajénsia nasionál prinsipál sira inklui Hospitál Nasionál Guido Valadares, Universidade Nasionál Timor Lorosa’e, no Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste (INSPTL).
“Hamutuk ho ita-bo’ot sira, ami sente kontenti bele hola parte iha tempu ida ne’e, orgullu ida mai ha’u hodi selebra loron importante ne’e ida-ne’e, hanesan oportunidade ida atu rekoñese esforsu bo’ot Timor-Leste iha prestasaun kuidadu saúde, kualidade no asesibilidade,” diplomata australianu ne’e subliña.
Loron Nasionál Saúde nian mós, hanesan oportunidade ida atu kontinua halo asaun hamutuk ho esforsu kolavorativu bele alkansa progresu iha viajen ida-ne’e, ba Timor-Leste ida-ne’e mak saudavel liu.
“Governu Austrália sente onradu hodi kontinua, nafatin ita-nia parseria sériu ho saúde. Ami Komprometidu rona no komprende prioridade sira husi nonu Governu konstitusionál Timor-Leste nian, atu apoia alkansa programa kuidadu saúde primária nian. Ami komprende no rona husi Timor-Leste atu kria forsa traballu médiku ne’ebé iha abilidade atu responde ba nesidade komunidade sira-nia,” nia konklui.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





