Negosiasaun kona-ba fronteira marítima entre TL no Indonézia hahú fulan ne’e – PR

DILI, 08 Agostu 2025 (TATOLI) – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, informa iha ámbitu semináriu nasionál ho tema “Konseitu Estadu no Vizaun Estratéjika ba Dezenvolvimentu Nasionál” katak Governu Indonézia simu ona Timor-Leste (TL) nia pedidu atu inisia iha fulan ne’e negosiasaun kona-ba fronteira marítima entre nasaun rua ne’e.
Nia salienta katak fronteira marítima entre Timor-Leste no Austrália rezolve ona no fronteira terrestre entre ho Indonézia no Timor-Leste tau ona markasaun iha Oekusi no hela de’it mak Naktuka, maibé kona-ba fronteira marítima entre Timor-Leste ho Indonézia seidauk rezolve.

“Maibé, Indonézia simu ona ita-nia pedidu ka proposta atu halo negosiasaun kona-ba fronteira marítima iha Agostu tinan ne’e”, José Ramos-Horta reitera iha kampus IOB, Fomentu, ohin.
Lembra katak, iha 15 Maiu 2025, Embaixadór Repúblika Indonézia iha Timor-Leste, Okto Dorinus, hateten Indonézia simu ho laran-haksolok esforsu sira hodi diskute fronteira marítima ho Timor-Leste, no nasaun rua ne’e iha ona komunikasaun informál no planeia atu hahú negosiasaun formál sira iha tinan ida-ne’e.
“Ba Timor-Leste, iha tinan ne’e, ami buka tempu hodi hahú diskute kona-ba fronteira marítima sira. Loos duni, ne’e hanesan inísiu de’it, no klaru katak iha buat sira ne’ebé presiza prepara. Husi Governu Indonézia rasik, ami komunika ona maski seidauk iha enkontru ofisiál ida, maibé komunikasaun ne’e planeia atu hahú iha tinan ne’e”, Okto hateten foin lalais iha konferénsia internasionál ho tema “Hasoru Dezafiu: Direitu Marítimu no Rezolusaun Litíjiu Marítimu, iha Dili.
Iha sorin seluk, Diretora Ezekutiva Gabinete Fronteira Terrestre no Marrítima (GFTM), Elizabeth Exposto, hateten problema disputa marítima entre Timor-Leste no Austrália ne’e dada kle’ur, maibé konsege utiliza prosesu ho naran Konsiliasaun Obrigatória ne’ebé eziste iha lei internasionál nian mak Konvensaun Nasaun Unida kona-ba Direitu Marrítima (UNCLOS,sigla inglés).
Nia dehan, iha 2018, maski Timor-Leste no Austrália rezolve ona disputa fronteira marítima, no asina tiha ona akordu fronteira marítima, maibé ho Indonézia seidauk.
“Ho Indonézia, sira prontu tuur hamutuk ho Timór atu negosia, maski ami iha reuniaun uluk iha tinan 2015, maibé ida-ne’e reuniaun ida enkontru esplorasaun. Tinan ne’e, sei hahú reuniaun formál negosiasaun. Timor-Leste sempre husu halo negosiasaun no Indonézia responde sira-nia ekipa mós prontu atu tuur hamutuk halo negosiasaun formál. Ita hein tinan ne’e hahú”, Elizabeth Exposto hateten iha JL World, Metiout.
Notisía relevante: Konferénsia kona-ba lei tasi reforsa TL rezolve fronteira marítima ho Indonézia
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

