iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

Prezidente Repúblika partisipa Simeira AER ba da-12 iha Melbourne

Prezidente Repúblika partisipa Simeira AER ba da-12 iha Melbourne

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Imajen TATOLI/António Daciparu.

DILI, 11 Agostu 2025 (TATOLI) –Prezidente Repúblika (PR) no Laureadu Nobel ba Pás, José Ramos-Horta, hala’o ohin vizita traballu no privadu ba Melbourne, Austrália, hodi tuir Simeira Redusaun Emisaun Austrália ka Australasian Emissions Reduction (AER) 2025 ba da-12, ne’ebé organiza husi Institutu Merkadu Karbonu (CMI, iha inglés).

Prezidente Ramos-Horta nia partisipasaun iha eventu ne’e sei destaka kompromisu Timor-Lesre nia pozisaun nu’udar nasaun ida ne’ebé luta ativa ba justisa klimátika globál, enkuantu hametin kooperasaun rejionál hodi rezolve krize ambientál.

“Mudansa klimátika la’ós ameasa ida ne’ebé dook, ida-ne’e krize atuál ida ba Timor-Leste no ita-nia vizinu Pasífiku sira”, Prezidente Ramos-Horta hateten iha nota imprensa ne’ebé Tatoli asesu ohin .

Nia hatutan mundu presiza adota abordajen ida ne’ebé ekuitativu, zero-emisaun, ho apoiu finanseiru no solusaun konkreta ba nasaun sira iha dezenvolvimentu ne’ebé hetan impaktu liu, maibé kontribui menus liu ba emisaun globál.

Nia dehan Timot-Leste nu’udar nasaun ki’ik ida ne’ebé vulneravel tebes ba mudansa klimátika, kontinua husu apoiu internasionál, iha forma finansiamentu, teknolojia, no parseria polítika sira, hodi apoia realizasaun ba ninia Kontribuisaun Nasionál Determinada (NDC, iha inglés) ne’ebé atualizadu.

Durante vizita, Prezidente Repúblika sei hato’o diskursu prinsipál iha Jantar Gala Simeira nian iha loron 13 Agostu, ne’ebé destaka dezafiu klimátiku sira ne’ebé Timor-Leste no nasaun sira Pasífiku nian hasoru, Austrália nia papél krusiál iha lideransa klimátika rejionál, no importánsia hosi nasaun sira ne’ebé dezenvolve hela nia partisipasaun iha ajenda klimátika globál ba alvu sira Akordu Paris 2035 nian.

Iha vizita loron dahuluk iha Melbourne, Prezidente sei kondekora Orden Timor-Leste nian ba distintu indivíduu no organizasaun sira ne’ebé fó ona kontribuisaun signifikativu ba dezenvolvimentu no esforsu umanitáriu Timor-Leste nian. Vizita ne’e sei inklui mós performe kulturál espesiál husi Eskola Koru Boite nian, hodi komemora tinan 50 husi migrasaun Timor-Leste nian bá Australia.

Ramos-Horta sei vizita mós Corner Store Café, maiór torrefadora Austrália nian ba kafé timoroan nian, hodi destaka importánsia komérsiu sustentável no inisiativa ekonomia lidera husi komunidade.

Simeira AER ba da-12 ne’e marka ona ba loron 13-14 Agostu tinan 2025, iha CENTREPIECE, Melbourne. Fórum ne’e maka plataforma prinsipál Austrália nian kona-ba klima no negósiu, ne’ebé halibur líder sira husi Governu, teknolojia, finansa, no indústria hodi diskute kona-ba tranzisaun ba ekonomia ho karbonu ki’ik.

Simeira tinan ida-ne’e ho tema “Etapa sira tuirmai ba Zero Líkidu”, foka ba prazu ikus 2035 nian hodi hatama alvu sira redusaun emisaun nian tuir Akordu Paris nian, avalia viabilidade sosiál, teknolójiku no komersiál husi tranzisaun zero líkidu ida, no kolabora hodi atinje redusaun emisaun sira ne’ebé ambisiozu maibé inkluzivu.

Karaterístika xave ida husi tinan ida-ne’e maka inagura ‘Sentru Inovasaun’ ne’ebé kompostu husi pavillaun temátiku tolu: Komunidade sira no Nasaun dahuluk sira, Indústria no Prokura, no Solusaun sira Bazeia ba Natureza.

Pavillaun sira-ne’e dezeña atu fornese espasu ida ba troka diretu solusaun sira ne’ebé relevante ba dezafiu klimátiku globál sira ohin loron nian.

Prezidente Ramos-Horta nia envolvimentu iha Simeira AER aliña ho Timor-Leste nia misaun atu hametin diplomasia klimátika, defende tranzisaun globál ida ne’ebé justu, no harii parseria sira ne’ebé hatán ba nesesidade nasaun ki’ik no nasaun sira ne’ebé sei dezenvolve hela iha liña oin ba krize klimátika.

Simeira ne’e mós reprezenta oportunidade importante ida atu afirma katak laiha komunidade ida mak tenke husik hela iha kotuk iha luta ba futuru ida ne’ebé verde, sustentável, no ekuitativu ba ema hotu.

TATOLI

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!