PM Xanana: KRO sei tetu proposta adisionál husi liña ministeriál-Instituisaun Estadu sira molok aprova
DILI, 23 Agostu 2025 (TATOLI) – Iha loron ikus ba debate Komité Revizaun Orsamentu (KRO) 2026 nian, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, hateten KRO sei tetu proposta orsamentu adisionál husi Ministériu no instituisaun Estadu sira hotu molok aprova.
Biban ne’e, PM Xanana husu ministériu no instituisaun Estadu atu prepara nune’e diskuste fali iha semana tuir mai.
“Ohin, ami hotu ona sei kontinua nafatin maibé atu dehan de’it katak tetu fiskál ami fó hamutuk biliaun $1.950. Adisionál de’it iha biliaun $1.4. Tanbá ne’e husu ministériu no instituisaun Estadu atu prepara nune’e diskuste fali”, PM Xanana dehan ba jornalista sira, iha Ministériu Finansa, Aitarak-Laran, Sábadu ne’e.
Xefe Governu afirma tan katak ohin diskuste ba KRO hotu ona maibé sei prepara diskuste tan, entaun presiza halo ezersísiu ida.
“Tanba ne’e mak ami halo ezersísiu iha semana rua nia laran ne’e ami buka korije tanba hotu-hotu sei mai ho sistema ne’ebé estraga tiha jestaun osan povu nian ne’e ou ida dehan grande opsaun planu ne’e mak buka korije nafatin”, PM Xanana hatutan.
PM Xanana akresenta orsamentu por programa. Se hakarak sosa ida-ne’e tenke tau osan ba ida-ne’e, la’ós tau osan ba sanulu. Parte 10 depois osan ne’e sosa fali ida-ne’ebá ida-ne’ebá.
“Se orsamentu por programa. Ha’u mós husu no ezije Ministériu ho instituisaun hotu-hotu, se husu osan ba tinan ida mak sistema uluk nian ne’ebé di’ak mak ezekusaun Orsamentu iha 1 Janeiru to’o 31 Dezembru mak la gasta fila ba kofre Estadu”, Xefe Governu dehan.
Xefe Governu dehan maibé iha tinan hirak ba kotuk ne’ebá ne’e dehan relatóriu halo ona no selu ona no osan la fila tanba ida-ne’e mak laiha liu kontrolu ba osan ne’ebé ita tau atu halo buat ruma.
“Ne’ebé ohin ami hotu no semana hirak mai ami sei hasai osan ida-ne’e, ida-ne’ebá tanba dala ruma ita hakarak halo buat hotu-hotu iha tinan 2026. Ne’ebé husu ne’e milaun $130. Ita husu dehan tinan oin timor sei hanesan ne’e maibé ita la sukat ita-nia kbiit”, nia hatete.
Xefe Governu relembra katak Ministériu sira husu osan atu sosa kareta, to’o agora Fulan-Agostu tiha ona maibé osan seidauk fó. Agora tinan oin mai ne’e hakarak sosa kareta 10 motór 15 no buat oioin.
“Ida-ne’e katak falta de kapasidade. O iha kbiit mak o halo. Ha’u fó ezemplu ida mak tinan 2024, KRO ema ida husu osan barak, ami dehan lae, o hetan rihun $700 ba. Depois iha tinan 2025 nian, KRO nia husu ba nafatin barak. Ami dehan osan rihun $700 seidauk halo hotu ne’e. Ne’ebé simu rihun $130 ba, tinan 2025 halo tiha ba mak o bele husu”, PM fó ezemplu.
Maibé nia la komprende husu tan osan miliaun $6, agora tinan 2024 ho 2025 de’it seidauk uza hotu. Entaun KRO ne’e atu korije mentalidade hotu-hotu nian ba instituisaun ne’ebé de’it.
“Se husu osan ne’e o hakarak halo ida-ne’e, mak ami haree, maibé ami haree mak boot liu entaun ami tau de’it hanesan ne’e, tinan seluk mak ami tau tan, buat ne’e kontinua. Ida-ne’e hanesan ita hanorin malu para governu ikus mai mós bele kaer nafatin no labele gasta arbiru”, nia dehan.
PM Xanana hatutan agora mai buka hela osan ne’ebé seidauk entrega ba Estadu. Ida-ne’e probelama boot, tanba ne’e mak KRO halo ulun fatuk moras.
“Ami respeita kuandu o iha programa di’ak, ami tau osan, o iha kbiit mak ami tau osan. Osan ne’e povu nian. Ohin loron ikus tanba antes ne’e instituisaun hotu-hotu ami ko’alia ona, sira prepara ami mós prepara tiha hadi’a hodi ba Parlamentu Nasionál”, PM konklui.
Entretantu, Komité Revizaun Orsamentu (KRO) hahú iha loron 05 to’o 23 Agostu no sei kontinua 25 to’o 29 Agostu 2025.
Jornalista : Osória Marques
Editór: Florencio Miranda Ximenes
