DILI, 13 Setembru 2025 (TATOLI)–Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, husu ba Juís estajiadu na’in-12 atu hala’o dever importante liu duké direitu hodi garante justisa ba ema hotu iha porsesu konstrusaun Estadu.
“Tenke tau iha imi-nia pensamentu, hala’o imi-nia dever importante liu imi-nia direitu atu garante justisa ba ema hotu iha prosesu konstrusaun Estadu ida ne’e,” Xanana hateten bainhira partisipa iha serimónia toma pose ba Juíz estajiadu na’in-12 ne’ebé termina ona formasaun, iha edifisiu Tribunál Judisiál Primeira Instansia Dili, sábadu ne’e.
Servisu ne’ebé Juiz sira atu hala’o ba oin, Xanana dehan, mak responsabilidade atu hetan konfiansa husi públiku no labele hanoin de’it atu hetan osan.

“Ita-boot sira tenke hatudu servisu ida di’ak hodi manán konfiansa públiku nian. Imi-nia servisu hanesan misaun ida ne’ebé importante, labele hanoin de’it atu manán osan, osan ne’e ikus. Hatudu imi-nia dever hodi servi no garante justisa ba ema hotu, ida ne’e mak importante,” Xanana dehan.
Iha biban ne’e, Juíz Alfonsius Costa Akoyt hato’o agradesementu ba parte hotu ne’ebé fó ona konfiansa nu’udar Juíz estajiadu no prosesu ne’ebé liu la’ós buat ne’ebé fasil.
“Agradese ba parte hotu tanba bele fó ona konfiansa mai ami hanesan Juíz estajiadu, ida-ne’e la’ós prosesu ida fasíl. Ami kuaze tinan haat (4), tuir formasaun iha Timor-Leste, depois submete ba avaliasaun ida iha Portugál ami tuir tan formasaun prátíka fulan-neen (6) iha Tribunál Portugés nian konsege liu ona mak ohin ami hetan ona pose hanesan Juíz estajiadu,” Alfonsius hateten.
Nia afirma, prosesu pose ne’e atu hafoun de’it sira-nia kompromisu hodi servi povu no sai Juíz ba ema hotu iha Timor-Leste.
Juíz Alfonsius hatutan, Juíz na’in-12 ne’ebé simu pose iha konviksaun dever boot-liu duké direitu.

“Ami na’in-12 ne’ebé ohin simu pose, ami hotu iha konviksaun katak sai Juíz iha dever boot-liu duké direitu. Ita-nia direitu uitoan de’it, ita nia dever mak barak liu. Ita iha liu responsabilidade barak liu, tanba ne’e kestaun sira oportunidade ita-labele ko’alia iha kareira Juíz. Ppelumenus, vokasaun mak primeiru no servisu ho patriotizmu ba ita-nia nasaun, ita tenke husik buat hotu,” nia dehan.
Kona-ba servisu ne’ebé atu hala’o ba oin mak tuir de’it buat ne’ebé hakerek ona iha Konstituisaun Repúblika Demokrátiku Timor-Leste (KRDT) bazeia ba lei sira no refleta ba realidade sosiál timoroan nian.
“Ita-nia sosiedade dezenvolvidu hela, ha’u hanoin kestaun justu ho kestaun justisa ita mós presiza haree husi aspeitu oioin, maibé jerál ba sosiedade hotu hanoin tenke haree uluk lejislasaun ne’ebé vigor. Depois, ita tenke komprende mós ita-nia ordenamentu territoriu jurídiku no ita-tenke define didi’ak saida mak sosiedade Timor komprende kona-ba justisa,” nia hateten.
Prosesu tuir-mai ba Juíz estajiadu hirak ne’e, sei hein desizaun husi Konsellu Superiór Majistratura Judisiál, atu nune’e bele koloka ba Tribunál sira iha Timor-Leste.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes




