DILI, 22 Setembru 2025 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál (PN), iha reuniaun plenária, aprova proposta rezolusaun ratifika Adezaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste ba Karta Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, siglá inglés).
Deputadu sira halo aprovasaun ho votu a favór 48, kontra no abstensaun 0.
Tuir espozisaun motivu proposta rezolusaun númeru 20/VI(2a), aprova Adezaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste ba Karta ASEAN. Konsidera dezde restaurasaun país nia indepedénsia, Timor-Leste afirma forma konsistente ninia kompromisu ho prinsípiu multilateralizmu, solidariedade rejionál no konvivénsia pasífika entre povu.
Konta ho importánsia estratéjika adezaun ba ASEAN hanesan espresaun vontade polítika Timor-Leste integra plenamente iha ninia rejiaun jeográfika no reforsa lasu kooperasaun ho ninia viziñu Sudeste Aziátiku.
Reafirma Karta ASEAN, adota iha Singapura 20 Novembru 2007, reprezenta valór no aspirasaun komún povu Sudeste Aziátiku a favór pás, estabilidade, progresu ekonómiku no protesaun direitu fundamentál.
Konsidera adezaun formál ba Karta ASEAN permite Timor-Leste ezerse plenamente direitu no asume responsabilidade hanesan membru plenu direitu organizasaun, asegura ninia partisipasaun ativa iha órgaun rejionál no kontribui hodi aprofundamentu kooperasaun no integrasaun iha Sudeste Aziátiku.
Konsidera mós prosesu la’o hela ba adezaun Timor-Leste hanesan membru plenu direitu iha ASEAN, prevista formalmente iha loron 26 fulan-Outubru 2025, nune’e ratifikasaun ne’e ho karáter urjénsia.
Parlamentu rezolve, liuhusi proposta Governu tuir temi alínea f) iha númeru 3 artigu 95 Konstituisaun ratifika adezaun país nian ba Karta ASEAN.
Deputada relatora, Sancha Tilman, halo leitura ba relatóriu no pareser Komisaun B ba Asuntu Negósiu Estranjeiru, Defeza no Seguransa, ne’ebé manifesta pareser favoravel aprovasaun Karta ASEAN. Komisaun konsidera proposta rezolusaun ne’e tuir rekizitu konstituisionál, legál no rejimentál.
“No espresa ninia apoiu ba Governu asina korrespondénsia Deklarasaun Admisaun. Inisiativa ne’e aprezenta justifika no iha konformidade ho interese nasionál ba polítika esterna no integrasaun rejionál”, dehan.
Pareser Komisaun espresa ninia apoiu polítiku ba Governu hodi prosede, lori naran Estadu, asinatura Deklarasaun Admisaun, prevista iha 26 Outubru 2025.
Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Rangel, hateten ida-ne’e to’o ona faze finál ba implementasaun roteiru ne’ebé iha, tanba Karta ne’e presiza ratifika antes sai membru plenu, tanba Karta ne’e hanesan Konstituisaun ASEAN nian.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora




