iklan

HEADLINE, SAÚDE

Programa Wolbachia: Menzies no MS husik ona susuk liu rihun 56 iha Dili

Programa Wolbachia: Menzies no MS husik ona susuk liu rihun 56 iha Dili

Minsitériu Saúde hamutuk ho Menzies sei husik susuk adultu 2000-resin lihusi programa Wolbachia iha munisípiu Dili. Imajen TATOLI/Felicidade Ximenes.

DILI, 23 Setembru 2025 (TATOLI) – Menzies hamutuk Ministériu Saúde husik ona susuk Wolbachia liu rihun lima nulu resin-neen (56.000) iha área hirak-ne’ebé identifika ona risku dengue iha munisípiu Dili.

Jestór Projetu Wolbachia Menzies nian iha Timor-Leste, Maria Assunção Gama, esplika durante ne’e liberta ona susuk liu 56,000 hahú iha loron 11 fulan-agostu to’o agora.

Notísia relevante: Menzies realiza simpóziu dalimak ho konseitu one health

“Hahú iha loron 11 fulan-agostu, semana hitu liubá, ami husik ona susuk liu 56,000,” Jestór Projetu ne’e hateten ba jornalista ida iha Sentru Konvensaun Dili (CCD, sigla portugés).

Nia relata, ekipa hamutuk 32 lori kápsula 51, depende ba área risku sira-ne’ebé mak iha, tanba kada lokalizasaun husik kápsula balun, maibé kada kápsula kontein susuk 200, ka karik menus liu.

“Métodu Wolbachia hanesan métodu komplementár ida, nune’e agora ita iha semana hitu, no ekipa sira ba ona fatin hirak-ne’ebé identifika ona hodi husik susuk sira, hahú hosi Segunda to’o Sesta kada semana,” nia fó-sai.

Nia esplika, programa Wolbachia hanesan implementasaun komplementár ida tanba governu implementa ona medida prevensaun sira seluk, hanesan oho mate no métodu sira seluk atu halakon moras dengue.

“Ha’u husu ba komunidade atu kontinua uza medida preventiva sira-ne’ebé ami iha, tanba ita bele uza oho ho fumigasaun, entre sira seluk, hodi hamenus moras dengue iha ita-nia nasaun,” nia katak.

Antes ne’e, Diretór Nasionál Prevensaun no Kontrolu ba Moras La Hada’et husi Ministériu Saúde, Florindo Gonzaga Pinto, informa durante semana rua nia laran, husik susuk hamutuk 8,151 iha área risku sira iha kapitál Dili.

“Husi implementasaun ne’e kuaze lubuk ida mak iha kápsula susuk nian, ita husik hamutuk 8,141. Husi implementasaun ne’e, hetan falla 32 ne’e, konsidera ba área sira-ne’ebé mak komunidade sira rejeita, rejeita iha uma balun, edifísiu eskola no edifísiu serbisu balun tanba sira konsidera sira-nia fatin mós la presiza husik susuk,” Florindo Gonzaga Pinto, informa ba jornalista sira iha Timor Plaza.

Programa Wolbachia

Programa Wolbachia uza baktéria naturál ida ho naran Wolbachia hodi kontrola abilidade susuk Aedes aegypti nian hodi transmite vírus sira hanesan dengue, zika no chikungunya ba ema. Hodi hasai susuk sira ne’ebé lori Wolbachia, baktéria ne’e trava replikasaun vírus nian iha susuk sira-ne’e, hodi hamenus maka’as risku transmisaun moras nian ba ema sira no proteje saúde públika ho sustentável. Programa ne’e funsiona liuhosi hasai susuk nia oan sira ne’ebé lori Wolbachia hodi estabelese baktéria iha populasaun lokál, hodi rezulta iha diminuisaun ida iha kazu sira moras ne’ebé hada’et hosi susuk.

Oinsá métodu ne’e funsiona

Blokeiu viral

Baktéria Wolbachia, bainhira prezente iha susuk Aedes aegypti, prevene kreximentu hosi vírus dengue, Zika no chikungunya.

Redusaun transmisaun

Susuk sira ne’ebé infetadu ho Wolbachia labele transmite vírus sira-ne’e ba ema, hodi hamenus risku ba surtu moras nian.

Reprodusaun no lansamentu

Programa Wolbachia hakiak susuk sira ho baktéria iha laboratóriu sira no hasai sira ba komunidade sira ne’ebé afetadu hosi moras sira-ne’e.

Asaun sustentável

Bainhira susuk sira ho Wolbachia reproduz, sira pasa baktéria ba sira nia jerasaun tuirmai, hodi halo intervensaun ne’e auto-sustentável no proteje komunidade iha tempu naruk.

Objetivu no impaktu

Prevensaun ba moras

Objetivu prinsipál mak atu hamenus insidénsia moras grave ne’ebé hada’et husi susuk hanesan dengue, Zika, no chikungunya.

Saúde públika

Programa ne’e konsidera hanesan realizasaun importante ida ba saúde públika, hodi kontribui ba Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável Nasoins Unidas nian.

Kolaborasaun

Programa Wolbachia servisu iha parseria ho komunidade lokál sira, governu sira, no ajénsia saúde sira hodi implementa solusaun ho efetivu no sustentável.

Programa iha Timor-Leste

Lansa

Ministériu Saúde Timor-Leste nian, iha parseria ho Menzies no Programa Mundiál ba Susuk (WMP), lansa programa ne’e iha fulan Agostu 2025 hodi kombate moras sira ne’ebé hada’et hosi susuk iha nasaun ne’e.

Asaun sira

Kápsula manu-tolun sira ne’ebé lori baktéria ne’e fó sai iha zona sira ho risku aas, hanesan munisípiu Díli, ho objetivu atu to’o ba populasaun no asegura katak sira komprende métodu no nia benefísiu sira.

Notísia relevante: Programa Wolbachia: MS-Menzies husik ona susuk 8.141 iha Dili

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór: Evaristo Soares Martins

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!