iklan

DEFEZA, HEADLINE

Ezersísiu CARAT nu’udar oportunidade ba F-FDTL atu moderniza koñesimentu no abilidade

Ezersísiu CARAT nu’udar oportunidade ba F-FDTL atu moderniza koñesimentu no abilidade

Enserramentu ezersísiu CARAT ne’ebé hala’o iha baze Komponente Navál, Hera, Sesta (26/09/2025). Imajen TATOLI/Natalino Costa

DILI, 26 setembru 2025 (TATOLI)–Komandante Komponente Navál, Komodoro Higino das Neves hateten, ezersísiu Cooperation Afloat Readiness and Training (CARAT) nu’udar oportunidade di’ak ba FALINTIL-Forsa Defza Timor-Leste (F-FDTL), liuliu ba Forsa Komponente Navál atubele moderniza sira-nia koñesimentu no abilidade.

CARAT nu’udar ezersísiu konjuntu ne’ebé partisipa husi F-FDTL Komponente no Forsa Mariña Estadu Unidu Amérika (EUA), ne’ebé hahú kedan desde tinan 2010 no daudaun ne’e Timor-Leste kompleta ona tinan-14 partisipa iha ezersísiu ne’e.

Ezersísiu ne’e foku ba oinsá Militár rai rua fahe eperiénsia ba malu, liuliu atu eleva kapasidade no koñesimentu Militar sira bainhira halo kombate iha tasi no salvamentu ema iha tasi inklui kontrolu di’ak iha territóriu tasi ho meiu ne’ebé iha.

“Durante tinan-14, CARAT Timor-Leste ho Estadu Unidu hahú husi báziku oinsá bele salva ema iha tasi, nia bele komprende lei tasi no ro sira. Ohin loron ita kompleta ona tinan-14 partipsaun iha ezersísiu ida-ne’e. Durante tinan ne’e nia laran, Forsa Amérika mai fahe sira-nia esperiénsia no koñesimentu lubuk ida ba avansadu,” Komodoro Higino hato’o ba Jornalista sira hafoin halo enserramentu ezersísiu CARAT, ne’ebé hala’o iha baze Komponente Navál, Hera, Sesta ne’e.

Forsa Amérika liuhusi ezersísiu ne’e partilla ona esperiénsia kona-ba oinsá bele halo operasaun iha tasi, halo operasaun iha terrenu ho populasaun, komprende kultura idaidak nian, no bele hamutuk halo seguransa.

“Entaun ida-ne’e mak dezenvolvientu boot husi ezersísiu ida-ne’e, liuliu ba ita-nia fuzileiru sira oinsá mak bele halo asaun operasionál no prontu hala’o knaar ho di’ak, ne’ebé mak Militár Estadu Unidu transfere ninia koñesimentu ba ita-nia Militár sira,” nia akresenta.

Notísia relevante : Ezersísiu CARAT bele hasa’e nível interoperabilidade entre F-FDTL no Mariña Estadu Unidu

Durante atividade, Forsa EUA fahe esperiénsia Militár Komponente Navál kona-ba uza kilat tuir regra empeñamentu, trava ró ilegál sira ne’ebé tama iha espasu marrítima Timor-Leste no oinsá bele halo prevensaun ba ataka sibernétika liga ba ema hack sistema informasaun iha Timor-Leste.

“Durante ne’e Forsa timoroan sira hamutuk forsa Estadu Unidu Amérika, sira aprende ida-ne’e. Entaun, ida-ne’e mak avansu no benefísiu sira ne’ebé sira aprende,” nia haktuir.

Ezersísiu CARAT iha tinan kotuk, Militár Komponente Navál rai rua aprende oinsá halo saltu husi aviaun depois kombate nune’e filafali sae aviaun.

“Ita uluk propoin ona atu saltu husi aviaun leten liuhusi rapel, liuhusi elikóptru ho tali atu boarding ba ró sira, mas seidauk implementa. Ezersísiu CARAT fó benefísiu ba Militár fuzileitu 200-resin ba treinamentu ida-ne’e,” Komodoro relata.

Fasilidade menus

Ezersísiu CARAT ne’e la’ós fuzileiru de’it, maibé Forsa Eskuadra sira iha Navál no Médiku Militár inklui Militár sira mós aprende halo salvamentu ba ema mout iha tasi.

Maski Forsa Navál sira tuir ona ezersísiu CARAT maibé fasilidade mak sai dezafiu ba sira atu kontinua treinu esperiénsia ne’ebé iha ona.

“Ita-nia ema sufisiente, mas problema mak laiha meiu atu prepara. Fasilidade hanesan meiu ne’ebé atubele fó kbiit ba rekursu ne’ebé ita prepara ona, ne’ebé hala’o sira-nia knaar ho susesu,” Komodoro Higino katak.

Nia konsidera, kondisaun sira ne’e mosu tanba vontade polítiku ho seridade atu dezenvolve Forsa mak seidauk iha.

“Ita durante tinan-14 Navál kuandu harii to’o agora ró hotu a’at, laiha ró iha terrenu, entaun ida-ne’e hanensan difikuldade boot atu halo misaun,” nia hatutan.

Iha fatin hanesan, Reprezentante Forsa iha Ezersísiu CARAT 2025, Andrew Racame deskreve, CARAT nu’udar ezersísiu konjuntu entre nasaun rua atu hamutuk haforsa koopersaun seguransa marrítima iha rejiaun indo-pasíku ne’ebé hala’o ona desde iha tinan-14.

“Ohin ita kontinua legadu ida-ne’e iha Timor-Leste durante semana ida ita hamutuk realiza ezersísiu konjuntu ho prátika no dezafiu sira hamutuk kompromisu ida atu fó seguransa no estabilidade ba tasi,” nia hato’o.

Andrew Racame iha biban ne’e agradese ba Forsa rua ne’ebé durante semana ida halo ezersísiu CARAT ho di’ak.

“Estadu Unidu sei kotinua hamutuk ho Timor-Leste hodi proteje ró sira ne’ebé tama mai, garante estabilidade iha rejionál no kria pás no respeitu mutua,” nia reforsa.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!