Governu tenke mantein Autoridade Turizmu Timor-Leste hanesan ajénsia autónomu

DILI, 06 Outubru 2025 (TATOLI)–Antigu Ministru Turizmu no Ambiente hanesan mós Akademista, Manuel Vong, hateten Governu atu hetan rendimentu ne’ebé di’ak husi setór turizmu tenke halo jestaun di’ak iha Autoridade Turizmu Timor-Leste no tenke mantein autoridade ne’e hanesan Ajénsia autónomu.

Nia dehan, jestaun turizmu indústria sei la efetivu iha futuru bainhira Governu muda Autoridade Turizmu Timor-Leste ba diresaun ne’ebé tutela iha ministériu maibé tenke husi autoridade ne’e hamriik mesak.

“Ba oin kuandu ita-nia turista sira mai vizita ita-nia nasaun, sira hanesan esperiénsia foun, entaun ita tenke servisu maka’as. Sé mak iha papel ba ida-ne’e. Ha’u hanoin ajénsia no instituisaun Autoridade Turizmu Timor-Leste mak haree kona-ba ida-ne’e, maibé ha’u rona Governu agora atu lori ajénsia ne’e ba fali iha diresaun ida iha Ministériu Turizmu, ida-ne’e labele,” Manuel Vong hateten ba Agência Tatoli iha edifisiu Incanto International Institute Lecidere Dili, ohin.

Nu’udar ema ida-ne’ebé konseptór ba Autoridade Turizmu ne’e, nia sente triste bainhira Autoridade Turizmu Timor-Leste ne’e fila ba Ministériu mak jere entaun servisu sei la’o ho lentu.

“Ha’u hanesan ema ida-ne’ebé konseptór ba Autoridade Turizmu Timor-Leste, ita hakarak duni atu kria instituisaun ne’e hodi halo jestaun ba turizmu iha territóriu tomak. Ida-ne’e la’ós burokrasia, ne’e nia halo duni kna’ar ba indústria turizmu. Jere instituisaun ne’e hanesan negósiu, la’ós jere instituisaun ne’e hanesan fali burokrasia ne’e, ita sei la hakat ba oin,” nia dehan.

Nia hateten, iha mundu turizmu destinasaun prinsipál mak autoridade turizmu atu halo jestaun ne’ebé di’ak nune’e bele hetan rendimentu husi turista sira bainhira vizita nasaun ne’e.

“Ha’u-nia husu mak ne’e, Governu labele taka ka muda fali autoridade turizmu ne’e hanesan fali unidade ida, ne’e labele. Investór sira mós laiha korajen atu mai halo investimentu iha ita-nia nasaun tanba ita la kria ajénsia ida autónomu hodi jere ita-nia indústria turizmu tantu iha oferta no prokura,” nia dehan.

Tuir nia haree, dalaruma Governu koloka lideransa ne’ebé atu lidera Autoridade Turizmu Timor-Leste mak seidauk loos, ho nune’e prezudika ba servisu hotu-hotu.

“Dalaruma ita tau ema mak lahatene atu jere iha Autoridade Jerál Turizmu ne’e, dalaruma mós ema-ne’ebé ita tau laiha esperiénsia kona-ba jestaun turizmu. Maibé, kuandu fó ba ema-ne’ebé estuda kona-ba turizmu bele halo netik buat ruma ba nasaun ne’e. Se ita atu lori turista sira mai, ema sei haree ita-nia Ajénsia turizmu nian halo jestaun di’ak ba turista sira ka lae. Se ita halo jestaun di’ak iha Autoridade Turizmu mak sei dada ema barak mai vizita ita-nia nasaun,” nia dehan.

Nia hatutan, uluk kedan nia haree ona dokumentu kona-ba oinsá atu dezenvolve turizmu Timor-Leste nian tuir kultura no realidade ne’ebé nasaun ne’e iha.

“Uluk ha’u lee ona ita-nia dokumentu sira kona-ba konseitu atu dezenvolve ita-nia turizmu sira kondis ho ita-nia realidade, ita-nia kultura no ita-nia istória, entaun ita la presiza dezenvolve uluk otél andar atu turista sira mai hela. Ida-ne’e presiza, ita-nia turista sira mai atu haree buat foun ruma husi ita, ida-ne’e fila ba ita-nia jestaun,” nia dehan.

Hatene kona-ba Autoridade Turizmu Timor-Leste

Autoridade Turizmu Timor-Leste nu’udar entidade ne’ebé responsável ba promosaun, formasaun, koordenasaun no dezenvolvimentu setór turizmu nasaun nian, hodi unifika nia kompeténsia sira hodi hasa’e turizmu. Ninia misaun mak atu hametin ekonomia liuhusi dezenvolvimentu no promosaun turizmu, hodi haree ba oferta no demanda.

Autoridade Turizmu Timor-Leste hala’o operasaun ho supervizaun husi ofisiál Governu nian ne’ebé responsável ba turizmu.

Funsaun no objetivu prinsipál sira husi Autoridade Turizmu Timor-Leste

Promosaun: Atu halo publisidade no promove Timor-Leste nia poténsia turizmu.

Hasa’e Kapasidade: Atu fornese formasaun no rekursu ba dezenvolvimentu setór nian.

Koordenasaun: Atu unifika kompeténsia institusionál sira hodi hasa’e turizmu, hodi integra setór públiku no setór privadu.

Dezenvolvimentu: Atu kontribui ba dezenvolvimentu ekonómiku nasaun nian liuhusi indústria turizmu.

Regulamentu: Atu define no regula fatin sira-ne’ebé iha poténsia turizmu, superviziona no jere atividade hirak ne’e.

Kriasaun no dezenvolvimentu Autoridade Turizmu Timor-Leste sai fundamentál ba estratéjia kreximentu turizmu nian iha Timor-Leste, ho objetivu atu kria entidade ida de’it no efisiente ba jestaun no dezenvolvimentu setór nian.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór       : Cancio Ximenes