PN aprova Adezaun TL ba Akordu-Kuadru kona-ba Servisu AFAS no Sirkulasaun Ema

DILI, 07 Outubru 2025 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál (PN) aprova ona adezaun Timor-Leste (TL) ba Akordu-Kuadru ASEAN kona-ba Servisu (AFAS), relasiona ho Protokolu 2003 (Fórmula ASEAN-X) no Akordu Komérsiu no Servisu (ATISA) no Adezaun Timor-Leste ba Akordu Sirkulasaun Ema Singular.
Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Rangel, hateten Akordu-Kuadru ne’e asina iha tinan 1995, kada pakote negosiasaun liberaliza liután setór serbisu iha ASEAN.
“No AFAS adota liberalizasaun serbisu, liuhusi lista pozitiva ne’ebé Estadu-membru sira define espesifikamente setór serbisu ne’ebé hakarak atu liberaliza no tipu kompromisu saida de’it mak sira asume ba kada setór serbisu ne’ebé determina kada lista nia laran”, nia hateten liuhusi reuniaun plenária Parlamentu, ohin.
Hodi salienta katak Akordu ATISA mak kompromisu ne’ebé indikadu ona iha lista ne’e atu liberaliza ou taka ba liberalizasaun.
Governante ne’e realsa ATISA lista negativa fó liu klareza ka iha liu transparénsia, asegura, Estadu-membru atu mai envolve iha setór ne’ebé iha serbisu nian ba atividade komérsiu no fó liu konfiansa ba investidór sira hodi halo investimentu estranjeiru. “Tanba ne’e, ita-nia negosiasaun lori tempu naruk, depois finaliza”, dehan.
Relasiona ho Akordu ASEAN kona-ba Sirkulasaun Ema Singular asina husi Ministru Ekonomia ASEAN iha 19 Novembru 2012 iha Kamboja, konstitui instrumentu ida fundamentál ba implementasaun mobilidade prestadór serbisu entre Estadu-membru.
Akordu ne’e ho objetivu fasilita temporária ema singular iha Estadu-membru ASEAN, ba efeitu prestasaun serbisu ho konformidade previstu iha Akordu-Kuadru ASEAN kona-ba Serbisu (AFAS), kontribui mós aprofunda integrasaun ekonómika rejionál.
Akordu ne’e estabelese direitu no obrigasaun relativa sirkulasaun ema singular, prevee prosedimentu imigrasaun ho transparénsia no simplifikadu, la iha prejuízu soberania Estadu-membru proteje ninia fronteira, forsa traballu doméstiku no empregu permanente.
Akordu ne’e aplika unikamente movimentasaun temporária kategoria espesífika presta serbisu hanesan vizitante negósiu, traballadór transferidu dentru empreza ida, konforme detallu kompromisu asume husi kada Estadu-membru iha respetivu aneksu.
Akordu ne’e la kontempla medida empregu, rezidénsia permanente ou sidadania, la aplika ba traballadór la kualifikadu, asegura mós protesaun merkadu traballu nasionál.
Lembra katak iha semana kotuk Parlamentu Nasionál aprova ona Akordu no Tratadu hamutuk 24 relasiona ho adezaun país nian ba ASEAN.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

