Prezensa líder EUA no Xina iha simeira hanesan teste ba ASEAN nia kredibilidade

DILI, 24 Outubru 2025 (TATOLI- Malázia organiza Simeira ASEAN ba da-47, ne’ebé sei haree prezensa husi Prezidente norte-amerikanu, Donald Trump no hosi primeiru-ministru xinés, Li Qiang, haree hanesan teste ida ba kredibilidade, unidade no ekilíbriu diplomátiku hosi organizasaun rejionál ne’e.
Prezensa husi líder mundiál na’in-rua ne’e hein katak sei transforma simeira iha etapa importante ida hodi koko prinsípiu báziku, nomeadamente sentralidade ASEAN nian iha ambiente kompetisaun estratéjiku ne’ebé dezafiante entre Washington ho Pekin.
Dosente iha Departamentu Siénsia Polítika no Estudu Sivíl iha Universidade Izlámika Internasionál Malázia (IIUM), Profesór Dr Zainal Abidin Sanusi, hateten forsa ASEAN nian la’ós iha apoia partidu ruma, maibé iha ninia abilidade atu taka lakuna no hametin kooperasaun.
“Simeira ne’e sei determina karik ASEAN bele nafatin hala’o ninia knaar nu’udar plataforma diálogu no kooperasaun ne’ebé iha konfiansa liu iha mundu”, dehan ohin ba Ajénsia Notisioza Malázia, Bernama, ne’ebé TATOLI, asesa.
Nia dehan, partisipasaun husi líder mundiál boot rua ne’e mós konfirma ASEAN nia pozisaun importante nu’udar plataforma ba diálogu no rezolusaun konflitu.
Ajénsia Notisioza Filipina mós fó-sai katak, Prezidente Ferdinand R. Marcos Jr. sei tuir Simeira ASEAN ba da-47 no enkontru sira ne’ebé iha relasaun iha Kuala Lumpur, Malázia hosi loron 26 to’o 28 Outubru, fó sai porta-vós Negósiu Estranjeiru Angelica Escalona iha loron-sesta (24 Outubru 2025).
Responsável ne’e dehan, xefe ezekutivu ne’e sei marka prezensa iha enkontru oioin no asiste asinatura akordu rejionál tolu, inklui Deklarasaun kona-ba adezaun Timor-Leste ba ASEAN nu’udar membru ba dala-11, no Upgrade Área Komérsiu Livre ASEAN-Xina 3.0.
Durante Simeira ASEAN ba da-47, Malázia sei entrega formalmente ninia prezidénsia ASEAN nian ba Filipina.
Hafoin serimónia rotasaun, sei iha duni lansamentu ba prezidénsia ASEAN Filipina nian, no sei iha konferénsia imprensa ida ne’ebé detallu liu kona-ba ida-ne’e.
“Harii iha susesu hosi prezidente sira ASEAN nian uluk, Filipina sei aproveita oportunidade ida-ne’e hodi introdús oinsá ita sei dirije futuru rejiaun nian no liután liuhosi galvaniza esforsu sira harii komunidade nian durante ita-nia prezidénsia,” Escalona hateten.
TATOLI

