DILI, 05 Novembru 2025 (TATOLI)—Diretór Ezekutivu Forum Organizasaun Naun Governamentál Timor-Leste (FONGTIL), Valentim da Costa Pinto, husu Governu Konstitusionál da-sia (IX) atu asegura didi’ak planu ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 liuliu iha fundu infraestrutura.
“Ami rekomenda fundu infrastrutura ne’ebé boot iha OJE 2026 ne’e tenke asegura nia planu ne’ebé ko’alia kona-ba operasaun no manutensaun, atu nune’e ita-nia konstrusaun sira bele mantein ho kualidade atu bele asegura nia utilizasaun ba tempu naruk. Se lae, ita nafatin gasta osan ba sasán ne’ebé kada tinan sempre halo manutensaaun,” Valentim hateten ba Agência TATOLI iha edifisiu FONGTIL, Kaikoli, kuarta ne’e.
Orsamentu ba fundu infraestrutura importante tebes atu dezenvolve infraestrutura sira, maibé Governu tenke utiliza ho kuidadu atu garante kualidade ba infraestrutura hirak ne’e.
Fundu Infraestrutura Timor-Leste kria iha tinan 2011, tuir Lei Númeru 1/2011 no Dekretu-Lei Númeru. 8/2011, hodi finansia programa no projetu infraestrutura tinan barak no fasilita implementasaun Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu ba tinan 2011-2030.
Desde 2011, gasta ona orsamentu totál biliaun $6,2, ne’ebé $3,7 biliaun ka 60% ne’e ezekuta tiha ona ba projetu dezenvolvimentu infraestrutura ne’ebé finansia husi Fundu Infraestrutura. Nu’udar rezultadu, totál projetu hamutuk 1.306 maka kompleta ona iha tinan 2025 nia rohan.
Agora daudaun, Fundu Infraestrutura nia karteira inklui:
- Orsamentu IF nian ba tinan fiskál atuál 2025 mak millaun $312,2;
- Ezekusaun orsamentu atuál Fundu Infraestrutura nian iha trimestre datoluk tinan 2025 nian mak millaun $73,7 ka 23,6%;
- Alokasaun orsamentu ba Fundu Infraestrutura ba tinan 2026 hamutuk millaun $301,7, inklui tmillaun $245 ba parte Ggovernu nian no millaun $55 ba empréstimu, no $1.677,849 ba orsamentu operasionál CAFI/SGP;
- Fundu nia karteria kobre programa 30 no projetu 1.513 ba tinan 2026.
Fundu finansia projetu sira ba tinan bara no prioridade prinsipál Fundu Infraestrutura nian mak atu kobre saldu pendente maizumenus millaun $700 ne’ebé makGovernu hala’o ona. Tanba ne’e, totál orsamentu ne’ebé aloka ba Fundu ba tinan fiskál 2026 hamutuk millaun $293,9 ba projetu ne’ebé la’o hela hamutuk 1.220 no millaun $6,1 ba projetu foun hamutuk 293.
Fundu nia alokasaun orsamentu prinsipál ba tinan 2026 mak ba estrada no ponte (36%), Tasi Mane (17%), aeroportu (13%), manutensaun no reabilitasaun (6%), bee no saneamentu (4%), eletrisidade (3%) no programa sira seluk (21%).
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes





