DILI, 15 Novembru 2025 (TATOLI)–Ekipa g7+, Sábadu ne’e, dezloka ona bá Guiné-Bissau hodi sai observadór direta ba atividade eleisaun prezidensiál no parlamentár Guiné-Bissau nian ne’ebé sei realiza iha 23 Novembru 2025.
Timor-Leste sei sai observadór direta ba iha eleisaun Guiné-Bissau tanba hetan konvite husi Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE-sigla portugeza) Guiné-Bissau nian.
Tuir nota komunikadu ne’ebé TATOLI asesu, ekipa observadór g7+ kompostu husi nasaun membru hanesan São Tomé e Príncipe, Solomon Islands no Timor-Leste ne’ebé mak lidera husi Sekretariadu g7+. Durante iha Guiné-Bissau, ekipa observadór g7+ sei halo enkontru ho instituisaun relevante ne’ebé organiza eleisaun no mós partidu polítiku sira.
Ekipa g7+ ne’e kompostu Diretór Adjuntu Komisaun Eleitorál, Illa Salomão, Xefe Misaun Misaun Observasaun (MOE) g7+, Christina Joanna Mitini, Diretór Operasaun g7+, Felix Piedade, Diretór-Jerál Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE), Elvino Fernandes Moniz, Sekretáriu Jerál Komisaun Nasionál Eleisaun, Repúblika Demokrátika São Tomé no Príncipe, Melvim Nascimento Castro, Tékniku Protokolu no Parseiru g7+, Elísio Monteiro Valadares, no Asistente Pesoál g7+, Vitor Liu Gonçalves.
Tuir oráriu ne’ebé TATOLI asesu katak, atividade ne’ebé ekipa misaun halo durante sai observadór ba eleisaun iha Guiné-Bissau hanesan iha 18 Novembru sei halo konferénsia imprensa dahuluk ho Xefe Misaun no COO hodi anúnsia objetivu MOE g7+ iha Guiné-Bissau.
Iha 19 Novembru 2025, tuku 10:00 dadeer ekipa sei halo enkontru kortezia ho Prezidente ka Reprezentante Partidu Plataforma Republikana (PR). Iha tuku 11:00, ekipa MOE sei vizita fatin kampaña hodi observa ambiente kampaña partidu sira-nian, no iha tuku 15:00 enkontru kortezia ho Prezidente ka Reprezentante Partidu Plataforma Republikana (PR) iha sede CNE, Guiné-Bissau no iha tuku 16:00, ekipa MOE sira kontinua vizita fatin kampaña sira hodi observa ambiente kampaña partidu polítiku sira-nian.
Iha 20 Novembru 2025, hahú tuku 09:00 to’o 13:00 posivel ekipa sei halo atividade hanesan enkontru ho entidade no partidu lokál sira, enkontru ho instituisaun xave sira hanesan Ministériu Planu Guiné-Bissau nian, hamutuk ho partidu polítiku no kandidatu sira, enkontru ho grupu observadór internasionál sira seluk.
Parte lorokaik, hahú husi tuku 14:00, ekipa halo vizita ba sentru monitorizasaun eleitorál no tuku 16:00 to’o ramata, ekipa MOE sira kontinua vizita fatin kampaña hodi observa ambiente kampaña partidu polítiku sira-nian.
Iha 21 Novembru 2025, hahú husi tuku 09:00 to’o 13:00 posivel ekipa sei halo enkontru ho entidade no partidu lokál sira, enkontru ho instituisaun xave sira Ministériu Planu Guiné-Bissau, hamutuk ho partidu polítiku no kandidatu sira, enkontru ho grupu observadór internasionál sira seluk.
Parte lorokaik, hahú husi tuku 14:00, ekipa halo vizita ba sentru monitorizasaun eleitorál no tuku 16:00 to’o ramata, ekipa MOE sira sei vizita fatin kampaña hodi observa loron ikus ba ambiente kampaña partidu polítiku sira-nian.
Iha 22 Novembru 2025, enkontru koordenasaun finál MOE g7+ nian ne’ebé sei ko’alia kona-ba revizaun ba itineráriu sira serbisu iha kampu no medida sira seguransa nian, konfirmasaun ba zona observasaun no kobertura ba estasaun votasaun sira, finalizasaun lista observasaun ba observadór sira no impresaun, distribuisaun ba ekipamentu kampu nian, lista observasaun no modelu relatóriu sira no informasaun Misaun Finál ne’ebé lidera husi chief operation oficer COO.
Iha loron 23 Novembru 2025, realizasaun ba eleisaun Prezidensiál no Parlamentár Guiné-Bissau nian, atividade ne’ebé ekipa observasaun sei halo mak hahú husi tuku 06:00, delegasaun Misaun Observasaun Eleisaun g7+ sei fahe ba grupu tolu ho membru na’in-tolu iha kada ekipa. Ekipa observa sentru votasaun sira iha rejiaun tolu, ne’ebé sei dezloka bá molok loro-matan sa’e hodi observa prosedimentu abertura nian.
Observasaun durante loron tomak haree ba identifikasaun ba votante sira, segredu votu nian, ambiente eleitorál, asesibilidade, papél ajente partidu nian, prezensa polísia no balansu jéneru entre ofisiál sira no halo observasaun ba prosedimentu sira enserramentu sentru votasaun nian no sura votu sira.
Nune’e, iha tuku 19:00, ekipa sei halo kolesaun relatóriu observasaun no kestionáriu sira hodi ekipa aprezenta relatóriu prelimináriu g7+ nian.
Iha 24 Novembru 2025, ekipa halo avaliasaun pos-eleisaun ba atividade ne’ebé ekipa sei halo mak hahú 09:00-12:00 sei iha enkontru koordenasaun g7+ EOM ba diskusaun kona-ba observasaun eleisaun ba eleisaun jerál, kompilasaun relatóriu kampu no dadus kualitativu, identifikasaun ba padraun no irregularidade sira, konkluzaun prelimináriu sira kona-ba transparénsia, kredibilidade no inkluzaun.
Aleinde ne’e, haree no halo mós elaborsaun ba deklarasaun prelimináriu, koordenasaun ho misaun observasaun internasionál sira seluk ba konferénsia konjunta.
Iha parte lorokaik, tuku 14:00 ekipa sei halo observasaun prosesu kontajen votu. Iha tuku 17:00, ekipa sei halo enkontru koordenasaun EOM g7+ nian hodi diskute kona-ba prosesu kontajen.
Iha 25 Novembru 2025, atividade ne’ebé ekipa sei halo mak hanesan, iha oras 09:00 ekipa sei aprezenta no submete relatóriu prelimináriu ba Prezidente CNE. Iha tuku 11:00 sei halo konferénsia imprensa anúnsia publikamente konkluzaun preliminár sira, no halo aprezentasaun deklarasaun prelimináriu husi MOE g7+ ba Xefe Misaun.
Nune’e, iha parte lorokraik tuku 14:00, ekipa sei halo fali observasaun ba situasaun jerál iha pós-eleisaun sira iha Guiné-Bissau no monitorizasaun ba prosesu kontajen.
Iha 26 Novembru 2025, iha tuku 16:00 enkontru avaliasaun ba preparasaun relatóriu finál no rekomendasaun sira, avaliasaun dezempeñu no planeamentu ba asaun monitorizasaun sira, lisaun sira ne’ebé aprende, forsa no dezafiu sira misaun nian no ikus rekomendasaun ba futuru misaun observasaun eleisaun G7+ nian. Iha 27 Novembru 2025, ekipa MOE g7+ sei hala’o viajen hikas mai Timor-Leste.
Lista kandidatu partidu polítiku Guiné-Bissau ne’ebé admitidu kompete iha eleisaun Prezidensiál hamutuk 11 mak hanesan:
1. Aliança para República (ApR)
2. Plataforma Republicana “No Kumpu Guiné”
3. Frente da Luta Pela Independência da Guiné – Fling
4. Partido Africano Para Liberdade E O Desenvolvimento Da Guinė – Paldg
5. Partido Dos Trabalhadores Da Guiné-Bissau – Pt
6. Independente (2)
7. Organização Cívica Da Democrácia -Esperança Renovada- Ocd
8. Renovação Democrática – Prd
9. Frente Patriótica De Salvação Nacional – Frepasna
10. Convergência Nacional Para A Liberdade Eo Desenvolvimento – Colide -Gb
11. Partido Unido Social Democráta – Pusd.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editór: Xisto Freitas da Piedade





