“Loloos CCF deklara proklamasaun independénsia iha 01 Dezembru 1975”
DILI, 28 Novembru 2025 (TATOLI)–Antigu membru Governu 1975 ne’ebé asume kargu hanesan Ministru Defeza Nasionál, Rogério Tiago de Fatima Lobato, hateten loloos Komité Sentrál FETILIN (CCF, sigla portugés) deklara proklamasaun independénsia iha 01 Dezembru 1975, maibé iha tempu ne’ebá situasaun hahú manás ona iha fronteira Bobonaru entaun deside proklama iha 28 Novembru 1975.
“Loloos ita proklama independensia iha loron 01 fulan-Dezembru 1975 maibé tanba funu ho Indonézia hahú ona iha fronteira, ne’e mak ita proklama iha 28 de Novembru,” Rogério hateten ba Agência TATOLI hafoin partisipa komemorasaun tinan 50 proklamasaun independénsia iha Palásiu Governu, sesta ne’e.
Nia dehan, iha tempu ne’ebé Komandante Aquilis hasoru malu ho nia katak forsa Indonézia tama ona iha Atabae, ho nune’e mak nia rasik informa ba CCF no hola kedan desizaun hodi proklama iha 28 Novembru.
“Tanba saida mak ita proklama unilaterál, tanba ita-rasik mak hakarak atu proklama independénsia sein iha akordu husi Governu Portugés, tanba Governu Portugés momentu ne’e nia mak hanesan poténsia koloniál,” nia dehan.
Nia hatutan, tempu ne’eba difisíl ba Timor-Leste tanba hahú ona funu iha fronteira, nune’e bainhira deklara proklamasaun ne’e hanesan sadik forsa boot-ida.
“Ita brani atu hola desizaun, ita dehan katak mate ka moris ukun rasin-an, ne’e mak ita brani foti risku ne’e,” nia dehan.
Nia argumenta, momentu ne’ebá nia sai ba rai-li’ur ba liu nasaun Mosambique atu lori kilat mai Timor-Leste, maibé la konsege tanba sai liu loron balun Indonézia invade kedan no situasaun la permite atu lori kilat tama mai Timor.
“Momentu ne’ebá ami sai, só utiliza de’it pasaporte Portugál nian ne’ebé sei iha, maibé entaun ita-nia saudozu Umberto Joaquim, kamarada ida husi FRETILIN, nia mak prepara pasaporte ba ha’u, ba Dr. Ramos-Horta maibé ho fali pasaporte foun Timor nian ida-ne’ebé sira tau ha’u hanesan ofisiál ezersitu Portugál, tanba pasaporte ne’e pasaporte Portugál nian,” Rogério hateten.
Mensajen: Hamutuk halo rekonsiliasaun
Hanoin hikas luta naruk ida-ne’e, Rogerio Lobato hato’o mensajen ba timoroan sira atu moris iha unidade nasionál no moris iha dame laran.
“Ha’u-nia mensajen mak ne’e, ita liuhusi prosesu naruk ida-ne’ebé defisíl, ema barak mak mate, ita tenke prepara rai ne’e atu la’o ba oin ho di’ak iha unidade nasionál. Ita tenke hamutuk halo rekonsiliasaun ba malu, dame malu, atu nune’e ita-nia oan sira labele hasoru tan terus ne’ebé ita hasoru,” nia dehan.
Nia husu ba timoroan sira atu haluha pasadu ne’ebé nakukun hodi haluha buat ne’ebé liu-liu ona maibé agora timoroan hotu tenke fó liman ba malu hodi hateke ba oin atui dezenvolve Timor-Leste.
“Agora to’o ona tempu ba ita atu labele rai nafatin odiu no vingansa ba malu. Ita terus, buat hotu ita liu ona, entaun ita atu la’o ba oin tenke perdua malu,” nia dehan.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
