Top

“Timoroan proklama independénsia ho aten-brani maske iha situasaun defisil”

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hatoo diskursu iha serimónia komemora aniversáriu proklamasaun independénsia unilaterál RDTL ba dala-50 iha Palacio Governu Dili 28 Novembru 2025. Foto TATOLI/Antonio Daciparu

DILI, 28 Novembru 2025 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten tinan 50 ba kotuk Proklamasaun Independénsia ne’ebé proklama husi independentista sira ho aten-brani maske situasaun ladun di’ak iha liña fonteira sira liuliu Bobonaro.

“Tinan 50 ba kotuk independentista timoroan lubuk ida proklama ita-nia independénsia ho aten-brani, maske iha situasaun ida defisíl,” Ramos-Horta hateten iha nia diskursu durante komemora tinan 50 proklamasaun independénsia ne’ebé realiza iha Palásiu Governu Dili, kinta ne’e.

Xefe Estadu ne’e dehan, tinan 50 liubá, iha grupu ki’ik ida husi joven mehi-na’in sira, barak liu laiha estudu universitáriu ne’ebé kompleta, barak husik eskola, maibé hotu-hotu dudu husi buat ida ne’ebé boot liu duké koñesimentu akadémiku.

“Konviksaun ne’ebé maka’as katak Timór-Leste merese atu sai livre. Ami laiha diploma, maibé ami iha korajen atu imajina buat ne’ebé imposivel. Ami laiha esperiénsia estadu nian, maibé ami iha serteza katak povu tomak iha direitu ba dignidade, autodeterminasaun, no respeitu entre nasaun sira,” Horta tenik.

Nia hatutan, ohin loron reflesaun no reverénsia nian tanba loron ida atu hakru’uk hodi hatudu respeitu ba Martir no Eroi sira Independénsia nian, ba vítima inosente sira, ba sira ne’ebé luta iha fileira, hetan akuzasaun nu’udar “traidór” sira-ne’ebé liu tiha ona no sira ne’ebé la’o nafatin hamutuk ho povu.

“Sira-ne’ebé nia naran hakerek iha istória ka harii iha estátua sira iha nasaun tomak, no sira ne’ebé sei sai anónimu ba nafatin, subar iha livru nia ninin no iha memória nonook família ka komunidade nian, maibé lahó sira ita-nia liberdade sei nunka sai posivel. Sira mak dala barak ho sakrifísiu sira-nia moris rasik, tau fundasaun sira ne’ebé ita-nia liberdade sira, ita-nia direitu fundamentál sira, no ita-nia Estadu Direitu Demokrátiku agora deskansa,” nia hateten.

Eroi sira-ne’e barak mak prezente iha fotografia sira-ne’ebé hatudu iha dalan sira Dili nian no iha materiál ofisiál sira-ne’ebé Komisaun Organizadora prepara ho lema: “Maibé selebrasaun ba tinan 50 pasadu nian ne’e garante ema hotu ho konfiansa iha prezente no esperansa ba futuru.”

“Ita hanoin hikas, uluk nanain  Membru sira Governu 1975 nian, ne’ebé tinan 50 liubá partisipa iha leitura proklamasaun istórika ita-nia Independénsia nian. Ami mós hanoin, ho admirasaun kle’an, Eis-Kombatante sira FALINTIL nian, ne’ebé, iha ai-laran no iha klandestinidade, lori todan todan liu hosi rezisténsia armada. Ami hanoin hikas, ho onra boot, sira ne’ebé mate tiha ona, no ami kumprimenta ho agradesimentu sira hotu ne’ebé nafatin la’o hamutuk ho ami, kontinua serbí Nasaun ho aten-barani, dedikasaun, no sentidu misaun ne’ebé nunka nakdoko,” nia dehan.

Xefe Estadu ne’e argumenta, entre sira-ne’e no barak seluk tan ne’ebé sira-nia naran labele inklui iha lista ruma, mak forsa loloos istória nian, forsa ida-ne’ebé halo husi silénsiu, sakrifísiu no domin ba nasaun.

“Fotografia sira-ne’ebé namkari iha sidade tomak hanesan omenajen simbóliku ida, maibé nunka kompletu. Sira la kaptura raan, kosar no matan-been hotu-hotu ne’ebé forma ita-nia Luta Libertasaun Nasionál. Oin barak sei sai anónimu ba nafatin; lian barak lakon ona lahó rejistu, ain-hakat barak mak lakon iha foho no vale sira rezisténsia nian,” nia konklui.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Edotór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!