DILI, 28 Janeiru 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, kuarta ne’e, kondekora Primeiru-Ministru Austrália, Anthony Albanese, ho Grande Kolar Orden Timor-Leste nian.
Grande Kolar Orden Timor-Leste mak nasaun nia onra aas liu, ne’ebé atribui ba Primeiru-Ministru Austrália nian tuir Dekretu Prezidente Repúblika Númeru 03 /2026.
Prezidente Repúblik, José Ramos-Horta, hateten kondekorasaun ne’ebé atribui ba Primeiru-Ministru Austrália, Anthony Albanese nu’udar Primeiru-Ministru no iha tempu pasadu dedika mós nia-an hodi defende direitu Timor-Leste nian.
“Onra ne’e rekoñese la’ós de’it ninia papél nu’udar Primeiru-Ministru, maibé mós valór sira ne’ebé nia reprezenta-fiar katak viziñu di’ak sira investe iha ida-idak nia susesu, no katak parseria sira-ne’ebé metin harii iha konfiansa, justisa no vizaun ba tempu naruk,” Ramos-Horta hateten iha nia diskursu iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite.

Ramos-Horta hatutan, Primeiru-Ministru Albanese nia lideransa reflete ona komprensaun ida ne’ebé klaru kona-ba ninia relasaun ida-ne’e. Nia envolvimentu ho Timor-Leste, no ninia prezensa iha momentu importante sira iha Timor-Leste nia viajen rejionál, hatudu respeitu jenuínu.
“Tanba ne’e ho respeitu kle’an no agradesimentu sinseru mak ami kondekora ba ita-boot Orden Timor-Leste nian, Grande Kolar nu’udar rekoñesimentu ba solidariedade pasadu, parseria prezente, no ita-nia kompromisu hamutuk ba futuru ida ne’ebé pasífiku no prósperu,” Horta hateten.
Onra ne’e rekoñese katak durante nia kareira polítika tomak nu’udar joven polítiku no depois nu’udar líder opozisaun nian iha Parlamentu Federál, no nu’udar Primeiru-Ministru, Anthony Albanese hatudu ona kompromisu ida-ne’ebé forte no metin hodi hakle’an liután lasu amizade no kooperasaun entre Austrália no Timor-Leste viziñu sira-ne’ebé ligadu ho jeografia no istória ida, unidu iha parseria ida-ne’ebé hateke ba oin.
Iha biban ne’e, Primeiru-Ministru Australia, Primeiru-Ministru Austrália, Anthony Albanese, hateten ho hakraik-an tebes simu onra ne’ebé Ramos-Horta atribui ba nia.
“Ho haraik-an tebes ha’u simu onra ida-ne’e, nu’udar indivíduu no mós nu’udar Primeiru-Ministru Austrália nian. Ha’u agradese ba povu Timor-Leste. Ita fahe la’os de’it istória maibé mós futuru ida. Austrália hili atu sai imi-nia belun no viziñu, serbisu hamutuk ho imi atu hadi’a, infrastrutura, edukasaun, seguransa no saúde no atu asegura rejiaun ne’ebé hakmatek, estavel, no reziliente,” Albanese hateten iha ninia diskursu simu onra husi Timor-Leste.
Nia dehan, Australia sei kontinua fó apoiu ne’ebé tuir sira bele, maibé fiar katak povu no empreza sira sei hetan susesu.
“Espíritu imi nia joven sira-nian fó moris boot tebes, buat ida-ne’ebé ha’u sei nunka haluha. Espíritu ida-ne’e mak sei garante imi-nia susesu. Austrália sai nu’udar parseiru ida-ne’ebé metin no konfiável iha dezenvolvimentu nasionál Timor-Leste nian fó apoiu ba hametin instituisaun sira, dezenvolvimentu infraestrutura no kapasitasaun rekursu umanu sira,” nia dehan.
Nasaun rua ne’e iha parseria ida-ne’ebé metin no dinámiku, ne’ebé apoia husi ligasaun entre povu ne’ebé dura, istória ida-ne’ebé fahe no kompromisu ba rejiaun ida-ne’ebé estável no prósperu.
Relasaun bilaterál ne’e ampla no iha aspetu oioin, ne’ebé abranje envolvimentu polítiku ne’ebé metin, kooperasaun dezenvolvimentu ne’ebé substansiál no lasu ekonómiku sira-ne’ebé buras iha komérsiu no investimentu.
Kooperasaun ne’ebé signifikativu habelar mós ba área defeza no seguransa inklui tuir Akordu Koperasaun Defeza resíproka no area sosio-kulturál, notavelmente liuhusi mobilidade traballu, bolsa estudu edukasaun no apoiu ba Timor-Leste nia adezaun susesu ba ASEAN no OMK.
Kolaborasaun ida-ne’ebé komprensivu ne’e reflete prinsípiu fundamentál katak forsa no prosperidade nasaun ida-idak nian nu’udar mos interese ba nasaun sira seluk.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes






