iklan

POLÍTIKA

KM aprova dekretu-lei reestrutura estatutu RAEOA no ZEESM

KM aprova dekretu-lei reestrutura estatutu RAEOA no ZEESM

Vise-Ministru Asuntu Parlamentár (VMAP), Adérito Hugo da Costa. Imajen TATOLI/Francisco Sony.

DILI, 30 Janeiru 2026 (TATOLI)—Governu liuhusi reuniaun Konsellu Ministru, sesta ne’e, aprova dekretu-lei ne’ebé atu reestrutura estatutu Rejiaun Administrativa Enklave Oekusi-Ambenu (RAEOA) no Zona Espesiál Ekonómia Sosiál Merkadu (ZEESM).

Vise-Ministru ba asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, hateten hafoin iha fulan ne’e Primeiru-Ministru ho membru governante sira seluk hanesan MPIE, MF no MAE ba vizita Oekusi durante semana ida iha ne’ebá ekipa kontinua haree pontu situasaun estatutu RAEOA no ZEESM nian.

“Hanesan PM dehan ona katak sei halo redefinisaun ba estatutu foun RAEOA no ZEESM nian tanba ne’e ohin husi rezultadu ne’e aprezenta no aprova planu foun Governu nia liga ho RAEOA no halo adaptasaun ba polítika Governu ninia liuliu liga ho preparativu tranzisaun ba podér lokál nian” Vise Ministru ne’e esplika ba jornalista sira iha Palásiu Governu, ohin.

Enkuantu, nia relata katak Autoridade atuál ne’e ninia mandatu tinan ida tan sei to’o Dezembru, entaun husi dekretu-lei ne’ebé vigór, iha Fevereiru to’o Dezembru, sira iha mandatu tinan ida hodi dezeña planu konkreta ba tinan lima ho estatutu foun RAEOA ninian, iha kontestu redefinisaun estatutu RAEOA ninian.

“Iha estatutu ida agora ne’e mós regula hotu kona-ba remuneratóriu ba Planu Asaun (PA) ho tékniku sira-ne’ebé mak servisu iha ne’ebá ho mekanizmu sira hanesan konsellu administrasaun sira-ne’e hotu. Dekretu-lei ne’e sei promulga iha loron 30 tan atu prienxe hotu estrutura funsionamentu estatutu foun RAEOA,” nia esplika.

Nia hatutan, iha okaziaun tranzisaun tinan ida-ne’e, preparativu liga ho implementasaun ba podér lokál ne’ebé hanesan ho preparasaun munisípiu sira seluk.

Aleinde ne’e, bazeia ba dokumentu ne’ebé Agência Tatoli asesu iha portál Governu katak ho diploma dahuluk ne’e, ninia objetivu mak liu tiha dékada ida dezde kriasaun Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu, atu halo revizaun no atualiza kuadru normativu neʼebé regula nia organizasaun no funsionamentu, atu nune’e bele hadi’a problema sira-ne’ebé identifika ona iha nia aplikasaun prátika no adapta modelu institusionál ba orientasaun atuál sira kona-ba desentralizasaun administrativa no reforsu podér lokál iha Timor-Leste.

Reforma ne’e ho hanoin atu armoniza rejime Rejiaun nian ho modelu Autoridade Munisipál no Autoridade Administrativa Ataúru nian, klarifika mekanizmu tutela governamentál nomós estabelese períodu tranzitóriu kapasitasaun institusionál nian, hametin simultáneamente kooperasaun entre Administrasaun Sentrál no Rejionál, nune’e mós mekanizmu kontrolu, transparénsia no efisiénsia iha jestaun rekursu públiku, garante dezenvolvimentu sustentavel ba benefísiu populasaun sira-nian.

Enkuantu, iha projetu Dekretu-Lei daruak neʼebé aprova ona ho intensaun atu halo alterasaun daruak ba rejime jurídiku Fundu Espesiál Dezenvolvimentu Oekusi Ambenu, ho objetivu atu reforsa governasaun, dixiplina iha foti desizaun no ezekusaun despeza, no mós mekanizmu kontrolu no akompañamentu ba projetu sira neʼebé hetan finansiamentu.

Entre mudansa prinsipál sira, destaka liu mak substitui Konsellu Diretivu atuál ho Konsellu Administrasaun ida-ne’ebé ho natureza kolejiál, hodi mantén Fiskál Úniku nu’udar órgaun fiskalizasaun ekonómika no finanseira, nune’e mós kria Sekretariadu Projetu RAEOA, ho intensaun atu garante apoiu tékniku no administrativu ba instrusaun, ezekusaun no monitorizasaun investimentu.

Diploma ida-ne’e mós hakarak esklarese rejime aplikavel ba rekursu umanu Fundu nian, hodi aliña ho rejime jerál funsaun públika ne’ebé vigora iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu, no garante tranzisaun ordenada ida ba modelu administrasaun foun, atu nune’e bele garante kontinuidade prosesus, kontratu no obrigasaun sira-neʼebé la’o daudaun, no mós promove jestaun ida-ne’ebé efisiente, transparente no orientadu liu ba rezultadu dezenvolvimentu ekonómiku no sosiál Rejiaun nian.

Jornalista : Alexandra da Costa

Editór : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!