DILI, 05 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Autoridade Inspesaun Fiskalizasaun Atividade Ekonómika no Sanitária Alimentár (AIFAESA, sigla portugés), kinta ne’e, kontinua halo inspesaun jerál trimsetre dahuluk ba negosiante sira faan sigaru ilísitu ne’ebé faan iha merkadu tradisionál Taibesi.
Diretór Departamentu Metereolójia no Padronizasaun AIFAESA, João Cancio Franco, hateten ohin sira mai halo asaun prevensaun no sira hetan produtu sigaru ilísitu ne’ebé negosiante sira kontinua faan iha merkadu Taibesi, maske sira seidauk deteta loloos kuantidade ba sigaru ilísitu hira makasira prende tanba ekipa sira sei kontinua halo inspesaun.
“Ami halo kontrolu prevensaun la’ós de’it ba sigaru ilísitu maibé mós ba tua, produtu hirak ne’ebé konsidera espiradu no estragadu. Bainhira ami deteta fó kedas deklarasaun ida ba negosiante katak atuasaun ba oin sira sei la kontinua halo tan,” Diretór ne’e relata ba jornalista sira iha merkadu Taibesi, ohin.
Nia dehan, maske iha mós rekomendasaun balun husi negosiante atu hapara uluk importasaun iha fronteira maibé tuir konpeténsia ne’ebé mak iha, AIFAESA halo kontrolu ba produtu ilegál sira-ne’ebé kontinua sirkula iha merkadu, enkuantu kona-ba área fronteira nian ne’e parte ALFANDEGA ho Unidade Polísia Fronteira (UPF) mak tau matan.
“Karik kontinua mosu transaksaun ilegál entaun UPF mak sei halo aprensaun, tanba husu nafatin ba parte kompetente atu kontinua halo kontrola ba transaksaun ilegál husi Indonézia liuhusi fronteira sira,” nia hateten.
Aleinde ne’e, AIFAESA mós halo kontrolu ba tua ho tipu oioin ne’ebé faan iha merkadu Taibesi liuliu tua importa husi nasaun seluk ka prodús iha rai laran. Tanba ne’e mak ohin ekipa sira rekolla informasaun kompleta ba negosiante sira atu tempu tuir mai sira sei ba halo inspesaun ba fatin produsaun tua nian.
“Ami mós sei halo koordenasaun ho INSPTL hodi teste ba amostra tua ne’ebé faan iha merkadu Taibesi, atu deteta loloos ninia kompozisaun ba produtu ne’e rasik,” nia informa.
Tuir planu, atividade inspesaun ne’e la’ós de’it iha área postu Kristu Rei maibé sei kontinua mós ba postu tolu (3) sira seluk liuliu merkadu tradionál sira-ne’ebé eziste iha kapitál Dili.
Negosiante Afonso Coreia da Costa hateten, nia parte koopera ho servisu ida-ne’e maibé tenke iha kontrolu másimu iha área fronteira atu labele kontinua importa sigaru ilísitu sira, se lae sira mós kontinua sosa hodi faan tutan ba konsumidór sira.
“Ohin sira mai foti ha’u-nia sigaru ilísitu slop rua, ne’e osan hira mak lakon ona. Ami mós buka osan husi negósiu ki’ik sira hanesan ne’e,” nia informa.
Maske antes ne’e, nia haktuir, AIFAESA disemina ona informasaun kona-ba bandu faan sigaru ilísitu maibé sira kontinha faan tanba konsumidór barak mak gosta konsumu sigaru ilísitu no sira-nia remdimentu barak liu mak husi sigaru refere kompara ho sigaru sira seluk.
Nune’e mós, Negosiante Cirílio Soares hataten, nia konkorda ho AIFAESA atu halo teste ba tua mutin hirak ne’ebé nia prodús rasik hodi faan iha merkadu Taibesi.
“Tua ne’e ha’u mak tein rasik hodi faan. Karik sira hakarak foti amostra ba teste foti ba, tanba ha’u garante katak ha’u-nia tua-mutin ne’e la kontamina ho buat seluk tanba ha’u mós faan kleur la’ós foin faan,” nia hateten.
Nia hateten, tua-mutin ne’ebé nia prodús rasik ho tradionalmente iha rai-laran mak iha Manatutu-Laklubar, tua ne’e la’ós lori husi rai seluk.
Entretantu, atividade inspesaun ne’e jerál ne’e fahe ba grupu 25 ne’ebé sei foka ba área komérsiu hanesan estabelesimentu sira inklui negosiante ambulante sira.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
