DILI, 09 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC, sigla portugés) atribui sertifikadu lisensiamentu Internet Service Provide (ISP) ba empreza nasionál Vanox Tecnology Unipesoal, Lda, hodi implementa no fasilita internet ba sidadaun sira-ne’ebé interese.
Prezidente Autoridade Nasionál Komunikasaun, Flávio Cardoso Neves, hateten ohin loron ANC aumenta tan lisensiamentu ISP ba empreza foun Vanox Tecnology tanba Timor-Leste ne’e hanesan rejiaun kompetisaun, nune’e ANC fó liberdade ba empreza sira-ne’ebé iha interese atu harii ISP, maske iha prosedimentu balun ne’ebé presiza kumpre.
“Responsabilidade ne’ebé fó ba empreza ne’e rasik oinsá mak halo servisu di’ak atu garante kualidade no aliña ho dezenvolvimentu setór ne’ebé Governu iha liuliu kabu submarinu,” Prezidente ANC informa ba jornalista iha salaun ANC, Kaikoli, ohin.
Nia esplika, empreza sira-nia implementasaun lahanesan tanba iha sira foka liu ba ISP internet ka data, enkuantu Mobile Network Operator (telefone, mensajen, internet) ne’e mak implementa husi operadór tolu hanesan Telemor, Telkomsel no Timor Telekom.
Tanba, nia dehan, durante ne’e ema hotu-hotu nia preokupasaun kona-ba ligasaun liña internasionál entaun daudaun ne’e TL iha rua mak kabu submarinu no ida tan mak crosboarder, tanba ne’e empreza ne’e hili ida husi tipu internet rua ne’e hodi distribui ba sidadaun sira-ne’ebé mak uza (user).
“Ho nune’em, empreza ne’e sira-nia servisu importante atu hetan konfiansa husi sidadaun sira. Ha’u fiar katak sira bele dezenvolve setór komunikasaun ho di’ak liután ba oin,” nia hateten.
Lisensiamentu ida-ne’e prevee to’o tinan tolu, karik durante tinan tolu mak sira la implementa servisu normalmente mak ANC sei foti fali sertifikadu lisensiamentu ISP nian, entaun ANC sei halo kontrolasaun ba empreza sira-ne’ebé la kumpei prosedimentu.
Entretantu, totál empreza ne’ebé implementa ISP iha Timor hamutuk 16 no husi implementasaun ne’e sei fó mós rendimentu 1.7% ba kofre Estadu.
Iha biban ne’e, Jestor Kompañia Abílio Bernaldo Caldas, reforsa, sira-nia kompañia eziste iha tinan 2019, halo atividade lubuk ona maibé seidauk tuir regra prosedimentu lei baze legál ANC nian, maibé ohin ANC atribui ona lisensiamentu ba sira hodi bele hala’o ona komérsiu ida-ne’e liuliu iha infraestrutura bázika.
“Ami prepardu hamutuk ho operadór ISP sira seluk kordena hamutuk hodi kontribui hamutuk kona-ba infraestrutura nian. Internet ne’e ami faan tutan fali ba Timor Telekom, Kabu-Submarinu tanba ne’e ami bele atribui fali ba sira,” nia dehan.
Nune’e, hanesan empreza labele garantia katak internet ne’e bele la’o ho di’ak maibé labele garantia mesak maibé tenke garantia hamutuk ISP sira seluk, Governu ho Kabu-Submarinu ho sira-ne’e bele hatete katak 90% labele garante tanba haree mós setór seluk.
“Eletrisidade mate-moris tanba internet ninia servisu ne’e mós halai ba iha eletrisidade depois mós ho parte ambiente no natureza. Bainhira fiu kotu ita mós tenke haree parte ida-ne’e, maibé ho esforsu tomak ita bele garantia katak ba oin servisu internet ne’e bele di’ak liután ho presu ne’ebé baratu kompetetivu di’ak ba ita hotu. Agora, ami hetan ona lisensa ami sei implementa internet ne’e iha tempu badak, ami esforsu an tomak para atu hala’o,” nia dehan.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
