Ramos-Horta harii Jardin Memória iha Soibada atu fó omenajen ba Nicolau Lobato

MANATUTU, 10 Fevereiru 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, lansa fatuk dahuluk ho inisiativa rasik atu konstrui jardin memória Nicolau Lobato iha Aldeia Manlala, Suku Manlala, Postu Administrativu Soibada, Munisíupiu Manatutu hodi fó omenajen ba Saudozu Nicolau Lobato ho nia família.
Jardin memória Nicolau Lobato ne’e lansa direta husi Xefe Estadu José Ramos-Horta ne’ebé akompaña direta husi saudozu Nicolau Lobato nia oan mane mesak José Lobato hamutuk ho família Leorema no Soibada.
Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten harii Jardin Memória Nicolau Lobato iha Suku Manlala, Postu Administradór Soibada ne’e, atu fó omenajen ba Nicolau Lobato no na nia familia sira hotu.
“Ha’u halo ida-ne’e atu fó omenajen ba Nicolau Lobato, fó omenajen bele liu mós husi harii Jardin. Estadu harii ona jardin eroi iha Metinaru, ha’u halo ida-ne’e la’ós atu kontra maibé atu fó omenajen ba Nicolau Lobato ho nia família sira hotu,” Ramos-Horta hateten bainhira halo lansamentu fatuk dahuluk ba jardin memória Nicolau Lobato iha Soibada, ohin.
Nia dehan, durante funu laran família Lobato barak mak lakon vida no hetan sofrimentu maka’as.
“Iha funu laran, família Lobato barak mak lakon vida, lahatene hira mak mate, hira mak moris. Jardin ne’e ha’u halo ho ha’u-nia osan rasik, osan sai duni husi ha’u nia bolsu, ha’u la husu ajuda ba ema seluk. Se ema seluk mak fó osan, signifika la’ós ona ha’u mak halo, entaun ida-ne’e ho ha’u-nia osan rasik,” Xefe Estadu ne’e dehan.
Iha sorin seluk, oan mane mesak husi Saudozu Nicolau Lobato, José Lobato haato’o agardesementu ba Prezidente Repúblika ne’ebé hola inisiativa hodi harii jardin ida iha Nicolau Lobato nia moris fatin, Manlala Soibada.
“Agradese tebes ba Prezidente Repúblika ne’ebé hakarak harii ona jardin ida iha ne’e, dezde uluk kedan, Prezidente ho ha’u-nia avó ida iha ne’e ko’alia ba malu ona, entaun ikus ami família hotu aseita harii jardin ne’e,” José Lobato tenik.
José Lobato afirma, jardin ne konstrui husi Xefe Estadu maibé hanesan oan mane hamutuk ho família sira mós tau hotu kontribuisaun hodi harii jardin ne’e.
“Prezidente ko’alia mai ha’u katak apoiu maibé ha’u dehan, la’ós Prezidente mesak de’it. Ha’u hanesan oan mós tenke tau hotu, ita tau hamutuk, konstrusaun ida agora ne’e uza osan Prezidente nian. Maibé aban bairua iha estatua sira-ne’e ami família mak sei haree ba ida-ne’e,” nia hateten.
Saudozu Nicolau Lobato nu’udar Primeiru-Ministru dahuluk no Prezidente Daruak Timor-Leste nian, mate iha kombate hasoru Invazaun Indonézia iha tinan 1978. Nicolau dos Resis Lobato figura istórika nasionál ne’ebé nia naran uza ona iha fatin públiku barak, hanesan aeroportu, palásiu prezidensial, avenida sira, eskola públiku, edifísiu estadu, institusaun Estadu sira, estatua no fatin sira seluk, atu hamoris nafatin sentidu nasionalizmu iha rai-laran no iha nivel internasionál.
Maske naran Saudozu Nicolau Lobato sai símbolu boot ba Repúblika Demokrátika Timor-Leste, iha momentu balun sosiedade haluha fatin simples ne’ebé nia hahú moris ba, iha Manlala. Husi fatin simples ida-ne’e mak Saudozu Nicolau Lobato hahú dalan ba servisu naran-boot hodi hamoris Timor-Leste iha mapa Mundiál.

Hodi fó rekoñesimentu ba Istória no nia Luta ba rai ida-ne’e, Prezidente Repúblika Ramos-Horta hamutuk ho família Lobato, foti inisiativa, atu hahú harii Jardim Memória iha Saudozu Nicolau Lobato nia moris fatin.
Jardim ida-ne’e finansia direta husi Bolsu privadu Prezidente Repúblika nian, ho montante orsamentu hamutuk $14.000 ho medida jardim metru 25 x 18.
Konstrusaun Jardin Memória ne’e sei hala’o durante fulan tolu, ho envolvimentu direta husi ekipa Prezidénsia Repúblika, liuhusi Unidade Sosiedade Sivíl no Asuntu Sosiál, ho objetivu atu preserva memória istóriku, valoriza fatin orijinál no fó edukasaun istória ba jerasaun foun kona-ba sakrifísiu Saudozu Nicolau Lobato nian ba Timor-Leste nia ukun-rasik-an.
Inisiativa ida-ne’e atu reforsa kompromisu Estadu no lideransa Nasionál nian atu la to’o deit fó atensaun ba naran boot iha fatin sira, maibé mos atu fó honra simples ne’ebé sai baze ba luta, rezisténsia no vitória povu Timor-Leste nian.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

