DILI, 12 Fevereiru 2026 (TATOLI)–Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, kinta ne’e, hasoru malu ho Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hodi ko’alia kona-ba Komunidade Nasaun Sira Ko’alia Lian Portugés (CPLP, sigla portugés) fó konfiansa ba Timor-Leste lidera ekipa ida rezolve problema polítika Giné-Bisau nian.
Notísia Relevante: CPLP suspende Giné-Bisau no eleje Timor-Leste asume prezidénsia
“Ha’u informa ba Prezidente Repúblika kona-ba asuntu balu CPLP nian, loloos tinan mai ne’e ita foin bele sai Prezidensia ba CPLP, maibé tanba problema polítika iha ne’ebá, entaun laiha solusaun deside ita mak asume Prezidensia CPLP. Entaun, CPLP husu ekipa ida atu ba ajuda rezolve problema polítika iha ne’ebá,” Xanana hateten ba jornalista sira hafoin ramata enkontru ho Xefe Estadu iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite.
Xanana dehan, Prezidente Repúblika nomeia ona Ministru Defeza Kontra Almirante Donaciano do Rosário da Costa Gomes (Pedro Klamar Fuik) nu’udar Enviadu Espesiál ba Misaun Bom Gabinete CPLP nian iha Giné-Bisau.
Desizaun ne’e akontese iha sekuénsia husi Konferénsia Estraordinária Dahuluk husi Xefe Estadu no Governu sira CPLP nian, ne’ebé hala’o iha 16 Dezembru 2025, iha ne’ebé mak Timor-Leste asume Prezidénsia Pro Tempore husi organizasaun to’o tinan 2027, hafoin suspensaun husi Giné-Bisau husi atividade tomak iha CPLP.
Hanesan temi ona iha Dekretu Prezidensiál, Misaun halo viajen ba Giné-Bisau “ho objetivu prinsipál atu halo mediasaun la’ós de’it ba libertasaun imediata no inkondisionál ba ema hotu ne’ebé detidu hafoin krize 26 Novembru, maibé mós retomada urjente ba orden konstitusionál nu’udar kondisaun indispensável ba restaurasaun dame no estabilidade iha nasaun.”
Tuir pontu b) Artigu 87 Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste nian, Prezidente Repúblika dezigna Ministru Defeza nu’udar nia Enviadu Espesiál hodi reprezenta Estadu Timór iha misaun nivel aas CPLP nian ne’e.
Delegasaun inklui reprezentante sira husi Angola no São Tomé e Prínsipe no planeia atu hasoru malu ho ministru Negósiu Estranjeiru no Koperasaun hosi Giné-Bisau, Altu Komandu husi militár, reprezentante sira husi sosiedade sivil no entidade sira seluk.
Misaun ne’e monu iha responsabilidade ne’ebé Timor-Leste asume hodi ezerse Prezidénsia Pro Tempore CPLP nian ba períodu 2026-2027.
Entretantu, iha 11 Fevereiru, Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, halo aprezentasaun kona-ba planu programátiku no orsamentál ba Prezidénsia pro tempore (ho tempu determinadu) Komunidade País Lian Portugés (CPLP), ne’ebé Timor-Leste asume ba períodu 2026-2027.
Informasaun ne’ebé aprezenta kona-ba enkontru ministeriál lubun ida, enkontru tékniku, inisiativa setoriál no atividades institusionál ne’ebé prevee ona, inklui asaun komemorativa aniversáriu CPLP ba dala-30, ne’ebé hala’o iha 17 Jullu, nune’emós ninia enkuadramentu kalendáriu, fatin no parámetru kona-ba finansiamentu.
Aleinde ne’e, Konsellu Ministru delibera hodi aprova tema “Konsolidasaun Estadu Direitu Demokrátiku- Dezafius ba CPLP” ba Prezidénsia pro tempore organizasaun internasionál luzófona, ne’ebé Timor-Leste sei asume iha períodu tinan 2026-2027.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes





